Πριν αναφερθώ στην ουσία του ζητήματος της λειτουργίας Πειραματικού Λυκείου στα Χανιά, θα ήθελα να παρατηρήσω ότι χαίρομαι ιδιαίτερα που, δυόμιση χρόνια μετά από την ίδρυση του Πειραματικού Γυμνασίου και τη λειτουργία του από το σχολικό έτος 2021-2022, την ίδρυση Πειραματικού Δημοτικού και Νηπιαγωγείου και την επικείμενη λειτουργία τους από το επόμενο σχολικό έτος, η πλειοψηφία των θεσμικών φορέων αναγνωρίζουν τη χρησιμότητα του θεσμού των Πειραματικών και Πρότυπων σχολείων και υποστηρίζουν την ίδρυση του Πειραματικού Λυκείου. Αυτό αποτελεί αναγνώριση της στάσης μου την άνοιξη του 2021, όταν ήμουν ο μόνος που είχα υποστηρίξει δημόσια τον θεσμό και τη μετατροπή του 1ου Γυμνασίου Χανίων σε Πειραματικό Γυμνάσιο, παρά τις αντιδράσεις ορισμένων συνδικαλιστικών φορέων.
Στην πρόσφατη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Χανίων, κατά τη συζήτηση του θέματος του Πειραματικού Λυκείου, άκουσα με έκπληξη τη Δημοτική Αρχή να ισχυρίζεται ότι δεν είχε ενημέρωση για την ίδρυση του Πειραματικού Γυμνασίου και του Πειραματικού Δημοτικού. Η εφαρμογή του θεσμού των Πειραματικών Σχολείων στα Χανιά ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2021, μετά την πρόσκληση του Υπουργείου Παιδείας για μετατροπή υφιστάμενων σχολικών μονάδων σε Πρότυπες ή Πειραματικές. Ως Βουλευτής Χανίων, θεώρησα ότι δεν έπρεπε να χαθεί η ευκαιρία για τα Χανιά και πήρα την πρωτοβουλία για σειρά τηλεδιασκέψεων, στις οποίες συμμετείχαν όλοι οι εμπλεκόμενοι θεσμικοί φορείς στη διαδικασία ίδρυσης ή μετατροπής ενός πειραματικού σχολείου. Μεταξύ αυτών και ο αντιδήμαρχος Παιδείας του Δήμου Χανίων, κ. Αντώνης Βαρδάκης, ο οποίος ήταν από την αρχή ενήμερος για τις προτάσεις που ακούστηκαν για τον χαρακτηρισμό του 7ου Δημοτικού και του 1ου Γυμνασίου Χανίων ως Πειραματικών, αλλά και για την ανάγκη συμπλήρωσης του δικτύου με ένα Πειραματικό Λύκειο.
Η δική μου εμπλοκή αφορούσε αποκλειστικά στην πρωτοβουλία για την ίδρυση, καθώς δεν είχα καμία αρμοδιότητα για τον σχεδιασμό της λειτουργίας του Πειραματικού Γυμνασίου, η οποία έγινε από τους αρμόδιους θεσμικά φορείς. Βλέποντας, όμως, την έλλειψη ανάληψης πρωτοβουλιών από αυτούς για τη συμπλήρωση του δικτύου με Πειραματικό Λύκειο, υπέβαλα ερώτημα στον τότε διευθυντή Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Χανίων κ. Τζανάκη, ζητώντας την άποψή του σχετικά με το θέμα της ίδρυσης νέου ή της μετατροπής υφιστάμενου λυκείου σε πειραματικό. Η έγγραφη εισήγησή του, με την οποία ήμουν τότε και παραμένω και σήμερα απόλυτα σύμφωνος, ήταν να ιδρυθεί νέα σχολική μονάδα, καθώς κανένα από τα υπάρχοντα λύκεια δεν μπορούσε να μετατραπεί.
Απευθύνθηκα αρχικά στο Πολυτεχνείο Κρήτης, ζητώντας να συμμετέχει στην ίδρυση ενός συνδεδεμένου με το Ίδρυμα Λυκείου, να παραχωρήσει έκταση για τη στέγασή του και να διευκολύνει την προσωρινή στέγαση του έως την ανέγερση νέου κτιριακού συγκροτήματος. Η απάντηση του τότε πρύτανη κ. Διαμαντόπουλου ήταν ότι το Πολυτεχνείο Κρήτης δεν είχε τη διοικητική, οικονομική και τεχνική δυνατότητα για να συμμετάσχει στην πρωτοβουλία αυτή, αλλά σε περίπτωση ίδρυσής του τότε το Πολυτεχνείο Κρήτης θα έβλεπε θετικά την παραχώρηση χρήσης γης και την εκπαιδευτική – ακαδημαϊκή συνεργασία.
Η δεύτερη εναλλακτική, την οποία διερεύνησα και κατάφερα να φέρω σε μορφή ολοκληρωμένης πρότασης, αφορούσε τη στέγαση του Πειραματικού Λυκείου στις εγκαταστάσεις την πρώην Εκκλησιαστικής Σχολής στον Άγιο Ματθαίο, η οποία είχε ήδη καταργηθεί. Εξασφαλίστηκε: 1) η σύμφωνη γνώμη της Μητρόπολης για την παραχώρηση του συνόλου των κτιριακών εγκαταστάσεων στον Άγιο Ματθαίο χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα, έως ότου αποσβεστεί το κόστος ανακαίνισης των εγκαταστάσεων, 2) η δέσμευση του Υπουργού Υποδομών και Μεταφορών για την ανάληψη, μέσω της ΚΤΥΠ Α.Ε., της εκπόνησης των μελετών και της πλήρους ανακαίνισης με χρηματοδότηση από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα του Υπουργείου και 3) η σύμφωνη γνώμη της Υπουργού Παιδείας και Θρησκευμάτων για την ίδρυση νέου Πειραματικού Λυκείου. Η πρόταση αυτή υποβλήθηκε επίσημα ως εισήγηση από τον διευθυντή Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Χανίων κ. Αμπελά σε όλους τους εμπλεκόμενους θεσμικούς φορείς, μεταξύ των οποίων και ο Δήμος Χανίων, στις 6 Δεκεμβρίου του 2022. Χρειάστηκε να περάσουν 5 (!) μήνες, για να λάβει ο Διευθυντής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης την ακόλουθη απάντηση από τον αρμόδιο Αντιδήμαρχο στις 4 Μαΐου 2023, η οποία παρέπεμπε την ίδρυση πειραματικού λυκείου στις καλένδες:
«Σε απάντηση του ανωτέρω σχετικού εγγράφου σας γνωρίζουμε ότι για την ίδρυση του Πειραματικού Λυκείου Χανίων στο χώρο όπου στεγαζόταν η πρώην Εκκλησιαστική Σχολή Κρήτης στην περιοχή Αγίου Ματθαίου, απαιτούνται διαδικασίες όπως η παραχώρηση χώρου από την ιδιοκτησία Μητρόπολης Χανίων, ο έλεγχος από την Τεχνική Υπηρεσία του Δήμου Χανίων για την καταλληλότητα του κτιρίου και η ανάληψη δαπάνης λειτουργικών εξόδων από τις υπηρεσίες του Δήμου μας. Αφού ολοκληρωθούν οι ανωτέρω διαδικασίες θα σας αποστείλλουμε τα απαραίτητα έγγραφα για να προχωρήσουμε στην ίδρυση Πειραματικού Λυκείου Χανίων».
Από τα παραπάνω στοιχεία, οι πολίτες των Χανίων μπορούν να βγάλουν τα συμπεράσματά τους. Αντί να προχωρήσει η λύση του Αγίου Ματθαίου, η οποία θα απαιτούσε πολύ μικρότερο χρονικό διάστημα από την κατασκευή ενός νέου κτιρίου, φτάσαμε στο σημείο να είναι ανάστατη ολόκληρη η σχολική κοινότητα των Χανίων και να στρέφονται μαθητικές κοινότητες η μία εναντίον της άλλης λόγω διαρροών περί μετατροπής υφιστάμενου λυκείου, χωρίς να γνωρίζουμε από πού προέρχονται.
Πλέον, δεδομένου ότι η αναγκαία ίδρυση νέου Πειραματικού Λυκείου Χανίων έχει ανελαστική προθεσμία το τέλος του τρέχοντος μηνός, μια μόνο λύση είναι εφικτή. Η συστέγαση της πρώτης τάξης του Πειραματικού Λυκείου με το Πειραματικό Γυμνάσιο, όπως είχε προτείνει ο τέως διευθυντής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης κ. Αμπελάς πριν την παραίτησή του, για ένα έτος. Στη συνέχεια, είτε στέγαση του Πειραματικού Λυκείου σε σύγχρονες προκατασκευασμένες αίθουσες που θα τοποθετηθούν στον χώρο που παραχωρεί το Πολυτεχνείο Κρήτης, είτε μείωση του αριθμού των εισερχομένων μαθητών στο Πειραματικό Γυμνάσιο για το χρονικό διάστημα που θα χρειαστεί έως την κατασκευή νέου κτιριακού συγκροτήματος. Λύσεις υπάρχουν, αρκεί να υπάρχει διάθεση να αναζητηθούν.
* Ο κ. Βασίλης Διγαλάκης είναι καθηγητής του Πολυτεχνείου Κρήτης, πρ. πρύτανης του Πολυτεχνείου Κρήτης, πρ. βουλευτής και υφυπουργός Παιδείας
1 Σχόλιο
Να ξεκαθαρίσουμε μερικά πράγματα:
Υπάρχουν δυο κατηγορίες «ειδικών» σχολείων που ανάμεσα τους υπάρχει μια σχετική «σύγχυση», τα Πρότυπα και τα Πειραματικά.
1) Τα «Πρότυπα» σχολεία είναι ένας διακαής πόθος των «αρίστων» που επιθυμούν σχολεία δύο ταχυτήτων. Είναι σχολεία που επιλέγουν τους μαθητές μετά από εξετάσεις με σκοπό να έχουν τον «αφρό» της μαθητικής κοινότητας. Καταργούνται οι οργανικές θέσεις και οι καθηγητές που διδάσκουν επιλέγονται με βάση κάποια κριτήρια αξιολόγησης. Όπου λειτουργούν, έχουν πετύχει να διαχωρίζουν τους μαθητές (και τους γονείς δευτερευόντως), σε αυτούς που προέρχονται από την ανώτερη κοινωνική και οικονομική τάξη (και μπορούν να υποστηρίζουν ακριβά φροντιστηριακά μαθήματα κλπ) και στους υπόλοιπους «πληβείους» οι οποίοι διοχετεύονται στα υπόλοιπα σχολεία. Ο ταξικός αυτός χωρισμός έχει άμεσο αντίκτυπο και στην κρατική χρηματοδότηση των αντιστοίχων σχολικών μονάδων. Η εκπαιδευτική κοινότητα σχεδόν στο σύνολο της έχει απορρίψει αυτόν τον διαχωρισμό και γι’ αυτό το κράτος δυσκολεύεται να ιδρύει τέτοιου είδους σχολεία λόγω των αντιδράσεων.
2) Τα «Πειραματικά» από την άλλη, είναι σχολεία που σκοπό έχουν τη δοκιμή των νέων εκπαιδευτικών προγραμμάτων πριν αυτά περάσουν στο σύνολο των σχολείων της χώρας. Για να λειτουργήσει αυτό σωστά, πρέπει η κοινωνική, οικονομική και μαθησιακή διαστρωμάτωση των μαθητών που φοιτούν σε ένα Πειραματικό σχολείο να ακολουθεί την κατανομή του αντίστοιχου πληθυσμού. Γι’ αυτό οι μαθητές επιλέγονται μετά από κλήρωση ώστε (θεωρητικά) να έχουμε ένα δείγμα μαθητών αντιπροσωπευτικό του πληθυσμού. Επίσης, τα σχολεία αυτά συνδέονται με κάποιο Παιδαγωγικό τμήμα Πανεπιστημίου (άρα απαραίτητη προϋπόθεση για τη λειτουργία Πειραματικού σχολείου είναι η ύπαρξη τέτοιου τμήματος στην περιοχή του σχολείου) μέσω του οποίου εκπονούνται τα πειραματικά προγράμματα σπουδών. Στο τέλος της σχολικής χρονιάς γίνεται αξιολογική έκθεση των προγραμμάτων αυτών κλπ. Η εκπαιδευτική κοινότητα για τα δεύτερα δεν έχει εκφράσει (τουλάχιστον έντονα) την αντίθεση της αν και όπως και τα πρώτα λειτουργούν χωρίς μόνιμο προσωπικό (άρα χάνονται οργανικές θέσεις) κρίνοντας ότι η σωστή λειτουργία τους μπορεί να έχει και θετικά αποτελέσματα στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Τι γίνεται στην πράξη τώρα. Το κράτος προκειμένου να υλοποιήσει το όνειρο του, της δημιουργίας ενός Πρότυπου σχολείου σε κάθε εκπαιδευτική βαθμίδα και σε κάθε νομό, όπου υπήρξαν ισχυρές αντιδράσεις από την εκπαιδευτική κοινότητα, προχώρησε στην ίδρυση «Προτύπων» με την ταμπέλα των «Πειραματικών». Έτσι λοιπόν εμφανίζονται ως μανιτάρια «Πειραματικά» σχολεία σε νομούς που δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις λειτουργίας τους (πχ δεν υπάρχουν Παιδαγωγικά Πανεπιστημιακά Τμήματα ούτε γίνεται κάποια έκθεση αξιολόγησης στο τέλος του σχολικού έτους κάποιου πειραματικού προγράμματος εκπαίδευσης – αυτό συμβαίνει και στα Χανιά) και που λειτουργούν ουσιαστικά ως «Πρότυπα». Και επειδή ο πόθος τους για άμεση υλοποίηση του σχεδίου είναι ισχυρός, δε διστάζουν να καταργήσουν υφιστάμενα σχολεία και να τα μετατρέψουν σε «Πρότυπα» ή «Πειραματικά» δημιουργώντας τεράστιο κοινωνικό πρόβλημα στις περιοχές που ιδρύονται (καθώς ουσιαστικά καταργείται ένα σχολείο γειτονιάς), πρόβλημα στους εκπαιδευτικούς καθώς χάνονται οργανικές θέσεις, αλλά και στα υπόλοιπα (κυρίως γειτονικά) σχολεία του Δήμου καθώς πρέπει να δεχτούν τους μαθητές που θα εγγράφονταν στα υπό κατάργηση σχολεία.
Ειδικά στο Δήμο Χανίων που το πρόβλημα της συσσώρευσης των μαθητών στα υπερκορεσμένα τμήματα είναι τεράστιο, η διαδικασία αυτή εκτός από κοινωνικά απαράδεκτη είναι και ανεδαφική.
Σύσσωμη η εκπαιδευτική κοινότητα της πόλης έχει αντιδράσει σθεναρά στα σχέδια του Υπουργείου, με κινητοποιήσεις στη ΔΔΕ, καταλήψεις σχολείων από γονείς και μαθητές κλπ. ζητώντας όχι μόνο να μην καταργηθεί καμία υφιστάμενη σχολική μονάδα αλλά αντιθέτως να δρομολογηθεί άμεσα η διαδικασία χτισίματος νέων σχολείων, καθώς η μαθητική συσσώρευση έχει φτάσει στο απροχώρητο (εδώ μπαίνει και το θέμα των ΣΔΙΤ που από μόνο του είναι μεγάλο και δε θα επεκταθώ).
Ας δούμε όμως τι έγινε με την ίδρυση του Πειραματικού Γυμνασίου στα Χανιά. Όταν το θέμα τέθηκε στο Σύλλογο Διδασκόντων του 1ου Γυμνασίου (τότε) η εισήγηση του Συλλόγου ήταν αρνητική. Το θέμα το πήρε πάνω του ο τότε προϊστάμενος ΔΔΕ που είχε τοποθετηθεί (με ανάθεση, χωρίς δηλαδή να αξιολογηθεί) από την κυβέρνηση (της ΝΔ). Ουσιαστικά εισηγήθηκε αυτό που του παραγγέλθηκε από τα «πάνω». Και φυσικά κανείς δεν είχε ενημέρωση, ούτε ο Δήμος ούτε η εκπαιδευτική κοινότητα.
Φτάσαμε λοιπόν σήμερα, μετά την αδιαφορία των εμπλεκομένων στην ίδρυση και λειτουργία του «Πειραματικού» Γυμνασίου και αναζητούμε στο «παρά 5» τι θα γίνει με τα παιδιά που θα αποφοιτήσουν από την Γ΄ Γυμνασίου.
3) Είναι όμως μόνο ο Δήμος Χανίων που υποφέρει από την έλλειψη σχολικής στέγης; Ας μην ξεχνάμε τι συμβαίνει στο Δήμο Κισσάμου. Πριν μερικά χρόνια και συγκεκριμένα στις 27/11/2019, μετά από έναν μεγάλο σεισμό, τα σχολικά κτήρια του ΓΕΛ και του ΕΠΑΛ κρίθηκαν ακατάλληλα. Ο κος Διγαλάκης (ως Υφυπουργός Παιδείας) που επισκέφθηκε την πόλη της Κισσάμου λίγες μέρες μετά το σεισμό μοίρασε υποσχέσεις για ταχύτατες διαδικασίες (μέσω άμεσων αναθέσεων κλπ), όρισε χρονοδιαγράμματα (για μέχρι το τέλος του 2022 έτοιμα σχολεία) και όλοι (εκτός τους εκπροσώπους της ΕΛΜΕ) έμειναν πολύ ικανοποιημένοι. Σήμερα εν έτη 2024, ούτε η ολοκλήρωση της κατεδάφισης δεν έχει ολοκληρωθεί. Όλο αυτό το διάστημα τα δυο σχολεία στεγάζονται σε ΠΡΟΚΑΤ αίθουσες και ποιος ξέρει για πόσο ακόμη. Και να ήταν μόνο αυτό! Υπήρχαν καταγγελίες από περιοίκους ότι όλο το διάστημα της κατεδάφισης γινόταν πλιάτσικο στα εργαστήρια του ΕΠΑΛ όπου υπήρχαν πανάκριβα μηχανήματα. Σε κλιμάκιο εκπαιδευτικών παρουσία του διευθυντή του ΕΠΑΛ που προσπάθησαν να πάνε στο χώρο του σχολείου ώστε να καταγράψουν το υλικό των εργαστηρίων και να διαπιστώσουν τυχόν υπεξαιρέσεις απαγορεύτηκε η είσοδος παρουσία αστυνομίας και απειλήθηκαν με συλλήψεις (οι εκπαιδευτικοί). Λίγες μέρες μετά και μετά από καταγγελία γείτονα ο διευθυντής ειδοποίησε την αστυνομία ότι κάποιοι έπαιρνα υλικά και τα φόρτωνα σε φορτηγό, η αστυνομία τους κυνήγησε και τους συνέλαβε περίπου 10km έξω από την Κίσσαμο. Στο φορτηγό βρισκόταν ο εργολάβος που είχε αναλάβει την κατεδάφιση και πάνω στην καρότσα μηχανήματα εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ. Στην καταμέτρηση που έγινε τις επόμενες ημέρες από τους υπεύθυνους των εργαστηρίων διαπιστώθηκε ότι μηχανήματα αρκετών εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ είχαν κάνει φτερά. Ο εργολάβος ισχυρίστηκε ότι ναι μεν τα πήρε και τα μεταπώλησε, αλλά αυτό ήταν μέρος της συμφωνίας που είχε κάνει με τον Δήμαρχο για τις εργασίες του. Αυτά και με τις υγείες μας…