Φως σε μια από τις πιο κρίσιμες πτυχές του ελληνικού δημογραφικού προβλήματος: τη συμβολή των αλλοδαπών στον πληθυσμό και στις γεννήσεις της χώρας, ρίχνει μία αναλυτική μελέτη του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ) με τίτλο «Γεννήσεις, θάνατοι και φυσικά ισοζύγια στην Ελλάδα (2004-2024): ποια η συμβολή των αλλοδαπών;» (σειρά FOCUS 9, 2025), που υπογράφει ο καθηγητής Δημογραφίας Βύρων Κοτζαμάνης.
Όπως τονίζει ο κ. Κοτζαμάνης, «τα φυσικά ισοζύγια (γεννήσεις μείον θανάτους) στην Ελλάδα από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 είναι σταθερά αρνητικά», με αποτέλεσμα να καταγράφεται μείωση του συνολικού πληθυσμού κατά 715.000 άτομα μεταξύ 2011 και 2025, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ΕΛΣΤΑΤ
Ένα έθνος που μικραίνει
Η μελέτη δείχνει πως η δημογραφική πτωτική πορεία έχει βαθιές ρίζες: Το 2011, το φυσικό ισοζύγιο ήταν ήδη -4.300, ενώ το 2024 εκτινάχθηκε σε -58.500.
Αυτό σημαίνει πως οι θάνατοι ξεπερνούν κάθε χρόνο τις γεννήσεις με ολοένα μεγαλύτερη διαφορά.
Η διαφορά αυτή, σημειώνει ο καθηγητής, «συμβάλλει καθοριστικά στη μείωση του συνολικού πληθυσμού της χώρας», καθώς δεν αντισταθμίζεται ούτε από τη μετανάστευση ούτε από τις φυσικές γεννήσεις.
Οι αλλοδαποί «έβαλαν πλάτη» στη γονιμότητα
Στο ίδιο διάστημα, η παρουσία των αλλοδαπών υπήρξε κρίσιμη. Αν και ένα σημαντικό ποσοστό εγκατέλειψε τη χώρα μετά το 2010, το 2024 οι μη έχοντες ελληνική υπηκοότητα αποτελούν ακόμη το 7,1% του συνολικού πληθυσμού.
Η συμβολή τους είναι πολυδιάστατη: Στις γεννήσεις της περιόδου 2004-2024 συμμετείχαν κατά 15,2%, ενώ στους θανάτους μόλις κατά 1,8%.
Αυτό εξηγείται από τη σαφώς νεότερη ηλικιακή τους δομή. Όπως υπογραμμίζεται στη μελέτη, «το ειδικό βάρος των 65 ετών και άνω στους αλλοδαπούς είναι 3,5 φορές μικρότερο από το αντίστοιχο των Ελλήνων (6,7% έναντι 23,4% το 2024)».
Πιο νέοι, περισσότερα παιδιά
Η δημογραφική «νεότητα» των αλλοδαπών έχει άμεσο αντίκτυπο στη γονιμότητα. Το 39,6% των αλλοδαπών γυναικών βρίσκεται σε αναπαραγωγική ηλικία (20-44 ετών), έναντι 26,6% των Ελληνίδων.
Αυτό, σε συνδυασμό με την ελαφρώς υψηλότερη μέση γονιμότητά τους, οδηγεί σε σημαντικότερη συμμετοχή στις γεννήσεις. Όπως σημειώνει ο κ. Κοτζαμάνης, «οι αλλοδαπές κάνουν κατά μέσο όρο λίγο περισσότερα παιδιά από τις Ελληνίδες», ενώ το φυσικό ισοζύγιό τους παραμένει θετικό ακόμη και σήμερα.
Δύο διαφορετικοί κόσμοι
Η ανάλυση των δεδομένων 2004-2024 αποκαλύπτει δύο αντίθετες δυναμικές:
• Φυσικό ισοζύγιο Ελλήνων: Σταθερά αρνητικό και επιδεινούμενο – από -13.200 το 2010 σε -62.300 το 2024.
• Φυσικό ισοζύγιο αλλοδαπών: Θετικό αλλά φθίνον – από +15.500 το 2004 σε +3.800 το 2024.
Συνολικά, οι αλλοδαποί παρουσίασαν πλεόνασμα 259.000 γεννήσεων μέσα σε είκοσι χρόνια, ενώ οι Έλληνες έλλειμμα 724.000. «Το τελικό συνολικό ισοζύγιο ανεξαρτήτως υπηκοότητας είναι πάντοτε αρνητικό», υπογραμμίζει η μελέτη.
Η επίδραση στους δείκτες γονιμότητας
Αν και οι αλλοδαπές έχουν υψηλότερους δείκτες γονιμότητας (+0,4 έως +1,1 παιδιά ανά γυναίκα σε σχέση με τις Ελληνίδες), η συνολική επίδρασή τους είναι περιορισμένη.
Όπως εξηγεί ο κ. Κοτζαμάνης, «παρότι οι αλλοδαπές αποκτούν περισσότερα παιδιά, η συμβολή τους στους συνολικούς δείκτες γονιμότητας είναι μικρή, γιατί αποτελούν μόλις το 9,5-12,5% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας».
Ενδεικτικά, το 2009 —έτος μέγιστης συμβολής των αλλοδαπών— ο συνολικός δείκτης γονιμότητας θα ήταν 1,38 παιδιά ανά γυναίκα χωρίς αυτές, αντί 1,50 που καταγράφηκε.
Πιο «πολυπολιτισμική» σύνθεση μετά το 2014
Από το 2014 και μετά, η σύνθεση των αλλοδαπών άλλαξε ριζικά. Η μελέτη σημειώνει: «Η αλλαγή της νομοθεσίας για την ιθαγένεια, η οικονομική κρίση και η μετανάστευση τμήματος των αλλοδαπών προς άλλες χώρες οδήγησαν σε μείωση του πλήθους τους και ταυτόχρονα σε διαφοροποίηση της σύνθεσής τους».
Σήμερα, αυξάνεται αισθητά το ποσοστό όσων προέρχονται από λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες της Ασίας και της Αφρικής – από <5% το 2000 σε 15% το 2024. Οι γυναίκες από αυτές τις χώρες έχουν πολύ υψηλότερη γονιμότητα από τις Ελληνίδες, ωστόσο αποτελούν λιγότερο από το 1/5 των αλλοδαπών γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας.
Δεν είναι η λύση, αλλά καθυστερούν το πρόβλημα
Η έρευνα είναι σαφής: «Οι αλλοδαπές δεν αποτελούν τη “λύση’”για τη χαμηλή γονιμότητα της χώρας μας», επισημαίνει ο Βύρων Κοτζαμάνης.
«Ένα θετικό και ισορροπημένο ισοζύγιο εισόδων – εξόδων αλλοδαπών τις επόμενες δεκαετίες θα επιβράδυνε τη μείωση του αριθμού των γυναικών σε αναπαραγωγική ηλικία και θα προσέθετε χιλιάδες γεννήσεων ετησίως».
Η παρουσία τους, επομένως, δεν αλλάζει το πρόσημο του δημογραφικού ισοζυγίου, αλλά περιορίζει σημαντικά το πλεόνασμα θανάτων έναντι γεννήσεων.
Η ουσία
Η ανάλυση του ΙΔΕΜ αποτυπώνει με σαφήνεια τη διπλή πραγματικότητα: Οι αλλοδαποί στηρίζουν τη δημογραφική ισορροπία, αλλά δεν μπορούν να αντιστρέψουν τη μακροχρόνια γήρανση και τη συρρίκνωση του ελληνικού πληθυσμού.
Η χώρα εξακολουθεί να υπολείπεται σημαντικά του απαιτούμενου ορίου αναπαραγωγής (2,07 παιδιά ανά γυναίκα).
Η μελέτη καταλήγει πως, πέρα από τη συμβολή των αλλοδαπών, μόνο ολοκληρωμένες πολιτικές οικογένειας, στήριξης νέων ζευγαριών και επαναπατρισμού νέων Ελλήνων μπορούν να ανακόψουν ουσιαστικά την καθοδική δημογραφική πορεία.
Φωτογραφία: unsplash.com
Μιλτιάδης Φραγκίδης