Παρά το γεγονός ότι τα τελευταία γεγονότα με το αγροτικό είναι σε εξέλιξη, ίσως είναι μία καλή ευκαιρία να ξαναδούμε κάποια πράγματα σε σχέση με όλα αυτά που μας απασχολούν, μιλώντας με το καπέλο του πολιτικού επιστήμονα και του δημοσιογράφου, ιδιότητα –η τελευταία– που δεν χάνεται ποτέ.
Σε σχέση με τα όσα γίνονται τώρα τελευταία και στην Ευρώπη. Με αφορμή τη Γαλλία.
Η στιγμή που ο Νικολά Σαρκοζί πέρασε τις πύλες της φυλακής La Santé στο Παρίσι (21/10) και βγήκε εμφανώς καταβεβλημένος μερικές εβδομάδες αργότερα από ένα μέρος που έχει φιλοξενήσει μερικούς από τους πιο διαβόητους εγκληματίες της χώρας, θα μείνει χαραγμένη στη συλλογική μνήμη της Γαλλίας. Με αφορμή την υπόθεση αυτή δε, η Ευρωπαϊκή Ένωση υπονομεύεται εκ των έσω από τη γραφειοκρατία της· ένα σύστημα προνομίων, αλαζονείας και διαφθοράς που τρέφει τον ευρωσκεπτικισμό.
Για να επανέλθουμε στον Σαρκοζί, η υπόθεση αυτή αποτελεί μία καμπή για το ευρωπαϊκό πολιτικό και δικαιικό σύστημα, όχι μόνο για την Ενωμένη Ευρώπη αλλά και ολόκληρη τη Δύση, αφού αν μη τι άλλο τέτοια φαινόμενα είναι πιο συνηθισμένα στον υπόλοιπο κόσμο λόγω και των πολιτικών καθεστώτων που υπάρχουν εκεί. Αν συνδυάσουμε επίσης την από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία απαγγελία κατηγορίας περί ευνοιοκρατίας στο Κολέγιο της Ευρώπης κατά της Φεντερίκα Μογκερίνι, έως χθες διευθύντριάς του και πρώην «υπουργού Εξωτερικών» της ΕΕ, τότε μπορούμε να δούμε τι έρχεται στο μέλλον.
Η Μογκερίνι συνελήφθη, με αφορμή την ανάθεση εκπαιδευτικής σύμβασης, μαζί με δύο ακόμη κατηγορούμενους, επίσης υψηλόβαθμα στελέχη ενωσιακών υπηρεσιών. Ο συνδυασμός της υπόθεσης Σαρκοζί, ο οποίος διετέλεσε πρόεδρος της χώρας από το 2007 έως το 2012 και έμεινε γνωστός ως «μικρός Ναπολέων» λόγω της αλαζονείας του και που είχε εφαρμόσει σκληρή γραμμή στη μετανάστευση και την εθνική ταυτότητα, ενώ έμεινε στην ιστορία για την υποστήριξη αυστηρότερων ποινών για τους παραβάτες, σε συνδυασμό με το διευθυντήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που επανειλημμένα αποδεικνύεται όχι μόνο αναίσθητο, αλλά και άπληστο, παρά τα ούτως ή άλλως τεράστια νόμιμα προνόμιά του –μισθολογικά και άλλα– δείχνει γιατί είναι περισσότερο αναγκαία από ποτέ μία στροφή στον τρόπο που λειτουργεί το ευρωπαϊκό πολιτικό σύστημα.
Μιλάμε για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν μονίμως πατερναλιστικά τους Ευρωπαίους πολίτες, νουθετώντας τους σε αρχές δήθεν οικουμενικές, όμως συχνά υπαγορευόμενες από οικονομικά ή ξένα συμφέροντα. Οι ίδιοι άνθρωποι εξασφαλίζουν την ανακύκλωση των ίδιων και των ίδιων προσώπων σε θέσεις επιρροής, μέσα από συστήματα αλληλοϋποστήριξης, μπροστά στα οποία ωχριούν οι παραδοσιακές «μυστικές εταιρείες». Τα παραπάνω αποτελούν παράδειγμα για όλους. Οι επόμενες εκλογές στα ευρωπαϊκά κράτη από εδώ και πέρα θα κρίνονται και από τα παραπάνω. Οι Ευρωπαίοι πολίτες και κυρίως οι νέοι, ειδικά στη Γαλλία, δέκα και πλέον χρόνια μετά τη θητεία του Σαρκοζί στο μέγαρο των Ηλυσίων, ο κάποτε παντοδύναμος «Σαρκό», βιώνοντας το άδοξο φινάλε μιας μυθικής ζωής βυθισμένης κάποτε στη χλιδή και τα προνόμια, αποδεικνύει ότι στη ζωή δεν υπάρχουν απόλυτα.
Υπερβολικά συχνά, οι Ευρωκράτες εξαντλούν την ενεργητικότητά τους στη σύνταξη σχολαστικών οδηγιών και εκθέσεων γύρω από ζητήματα εύηχα, αλλά με ελάχιστο ενδιαφέρον για τους πολλούς. Την ίδια στιγμή, καθυστερούν τη δρομολόγηση μεταρρυθμίσεων πολύ πιο κρίσιμων, όπως οι ισόποσοι έμμεσοι φόροι (τουλάχιστον στην Ευρωζώνη), η πλήρης εναρμόνιση της εργατικής και περιβαλλοντικής νομοθεσίας, η πολιτική ασύλου ή οι κοινές δυνάμεις τελωνειακών και συνοριοφυλάκων. Η γαλλική δικαιοσύνη έκρινε ένοχο τον Σαρκοζί για τη συγκρότηση εγκληματικής οργάνωσης και συνωμοσία σε μία υπόθεση παράνομης χρηματοδότησης της εκστρατείας του από τον τότε ηγέτη της Λιβύης, Μουαμάρ Καντάφι, από το 2005 έως το 2007. Καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια φυλάκιση, έστω και με αναστολή, με βραχιολάκι και κατ’ οίκον περιορισμό και, και, και.
Επιπλέον, αν το ευρωπαϊκό οικοδόμημα είναι σήμερα ανυπόληπτο και ετοιμόρροπο, αυτό σε μεγάλο βαθμό οφείλεται σε ανθρώπους όπως η Μογκερίνι και οι συλληφθέντες συνεργάτες της. Είναι μια θεαματική πτώση και ένα σημείο καμπής στον μακροχρόνιο αγώνα της Ευρώπης να αντιμετωπίσει τις κατηγορίες για διαφθορά και ποινικές διώξεις εναντίον πολιτικών.
Η ασυδοσία της γραφειοκρατίας των Βρυξελλών έχει βλάψει δραματικά την Ευρώπη, με την άλλοτε κραταιά ήπειρο να υποφέρει από δημογραφική υποχώρηση, τεχνολογική υστέρηση, χαμηλή ανταγωνιστικότητα, ανίσχυρη στρατιωτική άμυνα και ανεξέλεγκτη μετανάστευση, συχνά εξαιτίας ιδεοληπτικών ενωσιακών ντιρεκτίβων. Τέτοιου είδους αποξενωμένοι «τεχνοκράτες» έχουν αμαυρώσει την ευρωπαϊκή ιδέα και έμμεσα προσφέρουν πειστικά επιχειρήματα σε όσους απεργάζονται τη διάλυση της ΕΕ. Στη Γαλλία είναι η πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία της που ένας πρώην πρόεδρος διατάσσεται να εμφανιστεί στη φυλακή και να εκτίσει την ποινή του. Οι ποινικές έρευνες και οι δίκες εν ενεργεία και πρώην Γάλλων πολιτικών δεν είναι κάτι καινούργιο, και η εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων στην ακεραιότητα των αιρετών αξιωματούχων μειώνεται σταθερά.
Περιστασιακά στην Ευρώπη ενεργούν και σαν Δούρειοι Ίπποι, χρηματιζόμενοι για να προωθούν ξένα συμφέροντα εις βάρος εκείνων των χωρών τους. Η εμπλοκή της Εύας Καϊλή στο Qatar Gate ίσως κάποτε γίνει ταινία, όμως το συγκεκριμένο σκάνδαλο δεν υπήρξε μεμονωμένο. Εν μέσω κορωνοϊού, πολλά ακούστηκαν για το Pfizergate, ενώ μόνο την τελευταία διετία έχουν δημοσιοποιηθεί αρκετές συλλήψεις και παραιτήσεις για δωροδοκίες και κατασκοπεία, σε σχέση με τη Huawei, τη Ρωσία και την Κίνα· οι κατηγορούμενοι συνήθως ήταν λομπίστες, υπηρεσιακοί, ευρωβουλευτές, αλλά και βοηθοί τους. Με την υπόθεση Σαρκοζί όμως, οι δικαστές φάνηκαν να θέλουν να στείλουν ένα ακόμη μήνυμα ότι οι πολιτικοί δεν είναι στο απυρόβλητο.
Ο Νικολά Σαρκοζί έχει περάσει από πολλές πόρτες που είναι κλειστές για τον μέσο Γάλλο πολίτη. Στις 21 Οκτωβρίου, ο πρώην πρόεδρος της Γαλλίας βρέθηκε σε ένα δωμάτιο στο οποίο λίγοι θα ήθελαν να μπουν, σχολίασε το CNN. Αν και ο χαρακτηρισμός είναι οπωσδήποτε σκληρός, κάποια ευρωπαϊκά πρόσωπα άνετα θα χαρακτηρίζονταν προδότες, αφού προδότης ονομάζεται όποιος θέτει τα συμφέροντα τρίτων υπεράνω εκείνων των εντολέων του – εδώ των Ευρωπαίων φορολογούμενων πολιτών. Ας ελπίσουμε πάντως ότι οι νέες συλλήψεις στην υπόθεση Μογκερίνι οφείλονται στην καλή λειτουργία κάποιων θεσμικών δικλείδων ασφαλείας (κυρίως της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας) και όχι σε ξεκαθάρισμα λογαριασμών μεταξύ αντίπαλων ομάδων.
Κλείνοντας, επανερχόμενοι στον Σαρκοζί, για τους υποστηρικτές του –τουλάχιστον μέχρι πρότινος– ήταν ο άνθρωπος που θα μπορούσε να τερματίσει τις παθογένειες δεκαετιών και γιατί όχι, ακόμη και να «σώσει» τη χώρα από τον Εμανουέλ Μακρόν. Για τους ορκισμένους εχθρούς του υπήρξε ένας αδίστακτος λαϊκιστής, ένας πολιτικός νάρκισσος, βυθισμένος στη διαφθορά. Η καταδίκη και ο διεθνής διασυρμός κάποιων Ευρωπαίων πολιτικών τα τελευταία χρόνια δικαιώνει εν μέρει τους ευρωσκεπτικιστές σε σχέση με κάποιους που, προσπαθώντας να θάψουν την εικόνα του «πολιτικού μπλινγκ μπλινγκ» που αγαπούν τη χλιδή και παρουσιάζονται ως υπέρμαχοι των αδικημένων και της μεσαίας τάξης απέναντι στην ελίτ.
Γιος ενός Ούγγρου μετανάστη, ο Σαρκοζί είχε πτυχίο Νομικής και, παραδόξως, δεν πήγε στο σχολείο της ελίτ, την περίφημη ΕΝΑ, «φυτώριο» παραγωγής Γάλλων ηγετών. Όμως, όπως και πολλοί άλλοι Ευρωπαίοι πολιτικοί που φοίτησαν στα καλύτερα σχολεία και πανεπιστήμια της Ευρώπης και του κόσμου και διετέλεσαν δήμαρχοι, βουλευτές, υπουργοί, ηγέτες κομμάτων και τελικά αρχηγοί κράτους, αγαπήθηκαν από πολλούς, ενώ στοχοποιήθηκαν από άλλους τόσους. Η ιστορία –όπως και η δικαιοσύνη– έχει αρχίσει να τους κρίνει. Σε κάθε περίπτωση, για να τα συνδέσουμε όλα και με τη χώρα μας, τα παραπάνω ξύνουν, εκτός των άλλων, και την παλιά πληγή της άνισης μεταχείρισης της υπόλοιπης Ελλάδας σε σχέση με την Αθήνα και αναδεικνύουν την παγιωμένη πια αδυναμία της επαρχίας –όπως αρέσει στο κέντρο να μας λέει– να διεκδικήσει.
Και βλέποντας και τα όσα συμβαίνουν με τον ΟΠΕΚΕ, η πολιτική, επειδή ασκείται από ανθρώπους, έχει πλέον πολύ μεγάλη σημασία να δούμε ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι, αφού η κριτική εναντίον του συστήματος γίνεται σχετικά με το παλιό, φθαρμένο πολιτικό προσωπικό. Κατά την ταπεινή μου άποψη, εκεί είναι το πρόβλημα. Στη στελέχωση από κάτω προς τα πάνω: από τις επιλογές στην Αυτοδιοίκηση, τους οργανισμούς και τους φορείς, έως τη στελέχωση των κυβερνητικών θέσεων, των στελεχών στους οργανισμούς, κ.ο.κ.
Στελέχωση που είναι εις βάρος της Περιφέρειας και δεν έχει να κάνει με έλλειψη ικανοτήτων, αλλά με τον απαξιωτικό τρόπο που το εθνικό κέντρο την αντιμετωπίζει. Δυστυχώς, η δυσπιστία των πολλών έναντι του τρόπου επιλογής προσώπων για θέσεις ευθύνης έχει βάση.
Το πολιτικό δυναμικό της Περιφέρειας κρίνεται συλλήβδην ακατάλληλο. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα πολλών περιοχών. Η αξιοπρόσεκτα μικρή συμμετοχή στους γενικούς γραμματείς υπουργείων, στα διοικητικά συμβούλια κρατικών οργανισμών και αλλού είναι ένα σημείο στο οποίο πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη σημασία.
Το Υπερταμείο, στο οποίο μέχρι πρόσφατα ήμουν, για παράδειγμα, ανέθεσε την επιλογή διοίκησης για την εμβληματική ΔΕΘ σε αθηναϊκό γραφείο εύρεσης προσωπικού, που την αναζητά στην πρωτεύουσα.
Σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά στοιχεία, η Αττική δεν υπερέχει της υπόλοιπης Ελλάδας σε τίτλους σπουδών –τουλάχιστον σε βαθμό αξιοσημείωτο– όμως, για κάποιον απροσδιόριστο λόγο, τα «δικά μας» πτυχία και άλλα προσόντα σπανίως αξιολογούνται ως ικανοποιητικά. Σιγά σιγά, το μικρόβιο αυτό περνά και στους τοπικούς άρχοντες. Όλο και συχνότερα, υπηρεσίες υψηλής εξειδίκευσης και αντίστοιχων αμοιβών ανατίθενται σε αθηναϊκά γραφεία. Κατά συνέπεια, άξιοι αρχιτέκτονες, διαφημιστές, επικοινωνιολόγοι, δημοσιογράφοι και αναπτυξιακοί σύμβουλοι καταλήγουν να μετακινούνται προς την πρωτεύουσα, αφού διαπιστώνουν ότι εκεί προσφέρονται καλύτερες προοπτικές.
Περιττό να αναφέρουμε ότι η εν λόγω –συνεχιζόμενη– φυγή ποιοτικού ανθρώπινου δυναμικού επιταχύνει τον φαύλο κύκλο στον οποίο έχει μπει η περιοχή· όσοι περισσότεροι φεύγουν, τόσο δικαιώνεται η υποτιμητική αντιμετώπισή της, με αποτέλεσμα να φεύγουν ακόμη περισσότεροι. Η τάση προφανώς αφορά και νεότερους εμπλεκόμενους στην πολιτική σκηνή, εις βάρος της τοπικής εκπροσώπησης. Σταδιακά, ο φαύλος κύκλος καθίσταται αναπόδραστος.
Η υπόθεση είναι πιο σύνθετη. Διάφοροι επιτελείς θα (ξανα)απορρίψουν τις εύλογες αντιδράσεις ως τοπικιστικές και συμπλεγματικές. Οι συγκεκριμένοι επιτελείς προσφέρουν κακές υπηρεσίες. Ίσως νομίζουν ότι οι… ιθαγενείς ικανοποιούνται με χάντρες και καθρεφτάκια.