Διάβασα, γραμμένο σε έναν τοίχο, το γνωστό σύνθημα: «Όλα για όλους, τίποτα δικό μας».
Αυτό το «δικό μας» μου έφερε στο νου κάτι που έζησα πριν λίγα χρόνια.
Με επισκέφτηκαν από τη Γερμανία ένας φίλος μου και η γυναίκα του, μαζί και το αγοράκι τους που ήταν 18 μηνών. Το αγοράκι περπατούσε τέλεια και έτρεχε από εδώ και από εκεί, αλλά δεν μιλούσε καμία λέξη, δεν είχε πει ακόμα ούτε Papa ή Mama (μπαμπά, μαμά). Αυτό ανησυχούσε τους γονείς του κάπως, αλλά δεν τους εμπόδιζε να απολαμβάνουν μια συνήθεια του γιου τους που ήταν πολύ αστεία. Στο σπίτι τους στη Γερμανία, ή όπου αλλού βρισκόταν, το αγοράκι έψαχνε πάντα να βρει σκούπα για να αρχίσει να καθαρίζει το πάτωμα.
Το ίδιο έκανε και στο ξενοδοχείο που έμεναν εδώ στα Χανιά. Μια μέρα η μητέρα μου κάλεσε τον φίλο μου με την οικογένειά του στο σπίτι της για φαγητό. Το πρώτο που έκανε το αγοράκι, όταν μπήκαν στο σπίτι, ήταν να ψάξει για σκούπα. Τη βρήκε στο μπαλκόνι, την έφερε μέσα και άρχισε να σκουπίζει το πάτωμα. Έτσι χαριτωμένο που ήταν το πλησίασα για να του χαϊδέψω τα ολόξανθα μαλάκια του. Μόλις όμως με είδε κοντά του, αγκάλιασε με τα δύο χεράκια του σφιχτά τη σκούπα, με κοίταξε τρομαγμένα και εκφώνησε απειλητικά την πρώτη του λέξη: mein! (δικό μου).
Η αίσθηση της ιδιοκτησίας είναι έμφυτη στον άνθρωπο. Χρειάζεται για να δημιουργείται ένας περιορισμένος και καθαρά ορισμένος κόσμος για τον οποίο θα είνα υπεύθυνος και θα τον φροντίζει, δεν θα μπορούσε ποτέ να φροντίζει τα πράγματα όλου του κόσμου.
Θυμήθηκα αμέσως μετά και κάτι άλλο.
Από Απρίλιο μέχρι Νοέμβριο πηγαίνω σχεδόν κάθε μέρα για μπάνιο στη θάλασσα. Στην παραλία κάποτε η μεγαλύτερή μου χαρά ήταν να βλέπω και να θαυμάζω τα όμορφα κορίτσια ξαπλωμένα στην άμμο ή στις ξαπλώστρες. Τώρα, που μεγάλωσα κάπως, αυτή είναι η δεύτερη μου μεγάλη χαρά, η πρώτη είναι να παρακολουθώ τα μικρά παιδιά να παίζουν στην άμμο ή να τρελαίνονται από ευτυχία μέσα στη θάλασσα.
Έτσι παρακολουθούσα ένα κοριτσάκι, κάπου δύο χρονών, να πηγαίνει με το κουβαδάκι του στη θάλασσα, να το γεμίζει με νερό και να το πηγαίνει στη μητέρα του που ήταν ξαπλωμένη σε μια πετσέτα πάνω στην άμμο. Η μητέρα έπαιρνε το κουβαδάκι, το άδειαζε στην άμμο και το γύριζε στο κοριτσάκι. Το κοριτσάκι έτρεχε με το κουβαδάκι στο νερό της θάλασσας, και όλα πάλι από την αρχή. Με συγκινούσαν η υπομονή της μητέρας και η χαρά του παιδιού. Ίσως στεκόμουν εκεί και κοίταζα μαγεμένος για 20 λεπτά περίπου, το κοριτσάκι με είχε πάρει είδηση και μάλλον έδινε και παράσταση για εμένα, όταν ξαφνικά, γυρίζοντας με άδειο κουβαδάκι από τη μητέρα του σταμάτησε μπροστά μου, άπλωσε το χεράκι με το κουβαδάκι και μου το πρόσφερε σαν δώρο. Μου πρόσφερε ό, τι το πιο πολύτιμο είχε ως ιδιοκτησία εκείνη τη στιγμή.
Ηθική και καλοσύνη υπάρχουν μόνο εκεί που θυσιάζεις κάτι από αυτό που έχεις. Χωρίς ιδιοκτησία όμως δεν έχεις κάτι για να το θυσιάσεις.
Και μια τρίτη ιστορία
Μια φίλη μου, που δηλώνει κομμουνίστρια, αγαπά τις γάτες. Η ίδια έχει μια γάτα για την οποία αγοράζει μόνο τις πιο ακριβές τροφές. Ταΐζει όμως και όλες τις γάτες τις γειτονιάς, αλλά γι΄ αυτές αγοράζει τις πιο φτηνές τροφές.
Ηθικός άνθρωπος η φίλη μου και λογικός: Δίνει στους άλλους, αλλά φροντίζει πιο πολύ το δικό της.
Τίποτε άλλο δεν μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος. Όλα τα άλλα είναι λόγια χωρίς νόημα.