Η απειλή μιας ευρύτερης αποσταθεροποίησης, με αιχμή την ενέργεια, το εμπόριο και τις διεθνείς ισορροπίες, σκιαγραφεί ήδη τις συνέπειες της νέας πολεμικής ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή.
Με φόντο αυτό το εκρηκτικό σκηνικό, που επηρεάζει και τη χώρα μας, η προγραμματισμένη -εδώ και καιρό- παρουσίαση του βιβλίου «Μέση Ανατολή 1945-2025: Η τυραννία των προσδοκιών και των πεποιθήσεων» στην κατάμεστη αίθουσα του ιστορικού καφέ «Κήπος», στον Δημοτικό Κήπο Χανίων, αποτέλεσε μία εξαιρετικά επίκαιρη εκδήλωση, που εξελίχθηκε σε ουσιαστική συζήτηση για τις ραγδαίες εξελίξεις στην επίμαχη περιοχή.
Σαφές μήνυμα προειδοποίησης έστειλε -στις δηλώσεις της- η βασική ομιλήτρια, βουλευτής Χανίων της ΝΔ, πρώην υπουργός Εξωτερικών, Ντόρα Μπακογιάννη: εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά και η παραγωγή πετρελαίου περιοριστεί περαιτέρω, «το μέγεθος του προβλήματος δεν το φαντάζεστε».
Αν και εξέφρασε συγκρατημένη αισιοδοξία μετά τις τελευταίες δηλώσεις Τραμπ που αφήνουν «κάποιες ελπίδες» για αποκλιμάκωση, η κα Μπακογιάννη ξεκαθάρισε πως καμία ασφαλής πρόβλεψη δεν μπορεί να γίνει.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η Ευρώπη εμφανίζεται ενιαία, θεωρώντας πως ο πόλεμος «δεν είναι δικός της», αλλά αναγνωρίζοντας ότι κάθε απειλή κατά ευρωπαϊκού εδάφους αφορά το σύνολο της Ένωσης.
Στη διάρκεια της ομιλίας της, η κα Μπακογιάννη είπε, μεταξύ άλλων, πως «δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μπαίνουμε σε μια δύσκολη περίοδο. Δύσκολη οικονομικά, διότι και εμείς όπως και ο υπόλοιπος πλανήτης θα υποστούμε το κόστος της ενεργειακής κρίσης. Δύσκολη όμως και γεωπολιτικά, διότι βρισκόμαστε πολύ κοντά γεωγραφικά στον πόλεμο και στους κινδύνους που εγκυμονεί, από ένα θραύσμα πυραύλου μέχρι ένα προσφυγικό κύμα».
«Ταυτόχρονα όμως», πρόσθεσε η κα Μπακογιάννη, «δεν θυμάμαι άλλη περίοδο όπου η Ελλάδα να είχε συγκεντρώσει τόσο μεγάλο γεωπολιτικό κεφάλαιο. Το γεγονός ότι μέσα σε πέντε ώρες από το αίτημα της κυπριακής κυβέρνησης, ο “Κίμωνας”, το καλύτερο πολεμικό πλοίο της Μεσογείου, η “Ψαρά” και 4 F-16 ήταν στην Κύπρο για να προστατεύσουν τον κυπριακό ελληνισμό, παρακινώντας και άλλες ευρωπαϊκές χώρες να συνδράμουν και μετατρέποντας την προστασία της Κύπρου σε ευρωπαϊκή υπόθεση, στέλνει μηνύματα προς πάσα κατεύθυνση ότι η Ελλάδα είναι πλέον μια σοβαρή χώρα, προετοιμασμένη ανά πάσα στιγμή για κάθε ενδεχόμενο. Το γεγονός ότι ελληνικά συστήματα Patriots στη Βόρεια Ελλάδα προστατεύουν και τη Βουλγαρία, ενώ αντίστοιχα στην Κάρπαθο προστατεύουν όλη εκείνη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένης και της Τουρκίας, η οποία, όπως αποκάλυψε ο πόλεμος, είναι ουσιαστικά χωρίς επαρκή αεράμυνα, αναβαθμίζει την Ελλάδα σε πυλώνα αεράμυνας και ασφάλειας στη Νότια Ευρώπη. Και μην πιστεύετε ότι οι Σαουδάραβες θα ξεχάσουν ποια συστήματα αεράμυνας προστάτεψαν τις εγκαταστάσεις της Aramco από τους βαλλιστικούς πυραύλους του Ιράν», είπε η πρώην Υπουργός Εξωτερικών.
Σύμφωνα με την ίδια, «αυτές οι επιτυχίες στο πεδίο, πάντοτε αμυντικά και πάντοτε ξεκαθαρίζοντας ότι αυτός ο πόλεμος δεν είναι δικός μας, θωρακίζουν την άμυνα της χώρας, αναβαθμίζουν την γεωπολιτική της θέση, δικαιώνουν τις επιλογές της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη και τιμούν τις θυσίες του ελληνικού λαού, ο οποίος από το υστέρημά του πληρώνει για να είναι ασφαλής. Το σημαντικό είναι να γίνει αντιληπτό απ’ όλους μας ότι τίποτα από όλα αυτά δεν ήταν δεδομένο ή αναπόφευκτο. Ούτε η αναβάθμιση της αποτρεπτικής ισχύος της χώρας, ούτε ο κάθετος διάδρομος, ούτε η ισχυρή παραγωγή φθηνής ανανεώσιμης ενέργειας, ούτε οι επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων από τις μεγαλύτερες εταιρείες ενέργειας του κόσμου για έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων στο Ιόνιο, την Πελοπόννησο και την Κρήτη μας. Όλα αυτά είναι αποτέλεσμα δύσκολων αποφάσεων αυτής της κυβέρνησης. Όπως αναφέρεται και στο βιβλίο, η Ελλάδα από το 2019 αρχίζει επιτέλους για πρώτη φορά να είναι σημαντικός παράγοντας της περιοχής. Με την εμβάθυνση της στρατηγικής μας σχέσης με το Ισραήλ, με τις οριοθετήσεις θαλασσίων ζωνών με Ιταλία και Αίγυπτο, με την αναβάθμιση των σχέσεων μας με Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Σαουδική Αραβία και Ινδία και φυσικά με την περαιτέρω διεύρυνση της συνεργασίας μας με τις ΗΠΑ. Η Ελλάδα είναι μέσα σε όλες τις συμφωνίες που αφορούν τη Μεσόγειο».
Η κα Μπακογιάννη υπογράμμισε ότι «η Ελλάδα σήμερα δεν παρακολουθεί απλώς τις εξελίξεις. Είναι μέσα σε αυτές και τις επηρεάζει. Και αυτό είναι αναγκαίο διότι όπως είπε και ο Πρωθυπουργός του Καναδά στο Νταβός, “εάν δεν είσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού”. Σε μια περιοχή που αλλάζει, σε έναν κόσμο που γίνεται πιο ασταθής, η χώρα μας αποδεικνύει ότι μπορεί να σταθεί με αυτοπεποίθηση και με σοβαρότητα. Επαναλαμβάνω, τίποτα από όλα αυτά δεν ήταν δεδομένο. Και τίποτα από όλα αυτά δεν πρέπει να το θεωρήσουμε δεδομένο ούτε στο μέλλον. Γιατί μπορεί η γεωγραφία να μην αλλάζει. Αλλάζει όμως η ικανότητά μας να την αξιοποιούμε. Και με αυτήν την κυβέρνηση, για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, η Ελλάδα δείχνει ότι ξέρει πού βρίσκεται, τι θέλει και πώς να το πετύχει», κατέληξε η κα Μπακογιάννη.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος, Κωνσταντίνος Φίλης περιέγραψε την κρίση ως πολυδιάστατη, με έντονα ενεργειακά, εμπορικά και εφοδιαστικά χαρακτηριστικά που επηρεάζουν άμεσα την παγκόσμια οικονομία.
Εκτίμησε ότι ακόμη και αν υπάρξει σύντομος τερματισμός των εχθροπραξιών, οι επιπτώσεις θα έχουν μακρά διάρκεια, επισημαίνοντας ότι χωρίς αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν δύσκολα θα ανακοπεί η δυναμική των ισραηλινών επιθέσεων.
Παράλληλα, σημείωσε ότι η Τεχεράνη επιδιώκει να αυξήσει το κόστος για τους αντιπάλους της, ενώ για την Ευρώπη ξεκαθάρισε πως δεν διαφαίνεται πρόθεση άμεσης εμπλοκής, αλλά ανάγκη προστασίας στρατηγικών συμφερόντων, με κομβικό σημείο τα Στενά του Ορμούζ.
Από την πλευρά του, ο αντιναύαρχος ε.α. Αλέξανδρος Διακόπουλος στάθηκε στη ρευστότητα των εξελίξεων, τονίζοντας ότι τα δεδομένα μεταβάλλονται καθημερινά και καθιστούν κάθε πρόγνωση επισφαλή.
Υπογράμμισε ότι η Ελλάδα δεν έχει ενεργό ρόλο στη σύγκρουση, πέραν της συμμετοχής της σε ΝΑΤΟ και Ε.Ε., επισημαίνοντας πως λειτουργεί κυρίως ως παράγοντας σταθερότητας και ασφάλειας στην περιοχή.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στις ευρύτερες αλλαγές στο διεθνές σύστημα, τις οποίες χαρακτήρισε ιδιαίτερα επικίνδυνες, εκτιμώντας ταυτόχρονα ότι δεν προκύπτει άμεσος κίνδυνος για τη Σούδα.
Τέλος, ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κώστας Υφαντής προσέγγισε την κρίση μέσα από το ιστορικό της βάθος, επισημαίνοντας ότι η Μέση Ανατολή χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα κύματα βίας και ανάφλεξης.
Όπως ανέφερε, οι συγκρούσεις εντάσσονται σε ένα μοτίβο υπερβολικών προσδοκιών και ανταγωνισμών που οδηγούν συστηματικά σε αδιέξοδα.
Ξεκαθάρισε ότι η ανάλυση δεν ταυτίζεται με την πρόβλεψη, αποφεύγοντας εκτιμήσεις για την εξέλιξη της σύγκρουσης, ενώ εμφανίστηκε απαισιόδοξος για μια άμεση εκτόνωση, σημειώνοντας ότι η προοπτική λύσης δύο κρατών έχει ουσιαστικά απομακρυνθεί.
Σημειώνεται ότι το βιβλίο με τίτλο «Μέση Ανατολή 1945-2025: Η τυραννία των προσδοκιών και των πεποιθήσεων» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πατάκη (2025) και αποτελεί μια συλλογική ανάλυση, σε μορφή συνομιλιών, των συγγραφέων: Κώστα Υφαντή, Κωνσταντίνου Φίλη, Αλέξανδρου Διακόπουλου, υπό την επιμέλεια του δημοσιογράφου Μάκη Προβατά, ο οποίος συντόνισε την αποψινή εκδήλωση στα Χανιά.
Το βιβλίο επιχειρεί μια συνολική ερμηνεία της Μέσης Ανατολής από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έως σήμερα, εστιάζοντας στις ιστορικές ρίζες των συγκρούσεων, στους περιφερειακούς και διεθνείς ανταγωνισμούς, στον ρόλο μεγάλων δυνάμεων και τοπικών «παικτών», στις επαναλαμβανόμενες κρίσεις και τα μοτίβα βίας, καθώς και στις σύγχρονες γεωπολιτικές και ενεργειακές εξελίξεις.
Ακολουθήστε το HANIA.news στο Facebook και στο Twitter