Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν είναι μια «στραβή». Είναι το σύστημα που λειτουργεί όπως ακριβώς έχει στηθεί. Μια κανονικότητα επί δεκαετίες. Όχι το «βαθύ κράτος», για το οποίο έκανε λόγο σήμερα ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, αλλά το «πελατειακό κράτος».
Ας ξεκινήσουμε από τα αυτονόητα. Όποιος βουλευτής λειτούργησε -είτε άμεσα είτε με τη συνδρομή στενών του συνεργατών- εκτός θεσμικού πλαισίου για να εξυπηρετήσει ψηφοφόρους του -είτε μέσω επιδοτήσεων που δεν δικαιούνταν είτε μέσω «φουσκωμένων» ενισχύσεων- φέρει ακέραιη ευθύνη. Δεν υπάρχουν «γκρίζες ζώνες» εδώ. Υπάρχει παραβίαση κανόνων που πλήττει ευθέως την ισονομία και την αξιοπιστία του κράτους.
Εξίσου αυτονόητο, όμως -και εξόχως ενοχλητικό- είναι ότι αυτά δεν ξεκίνησαν σήμερα. Ούτε με τη σημερινή κυβέρνηση, ούτε με την προηγούμενη. Για χρόνια, σε διαφορετικές περιόδους και με διαφορετική ένταση, χιλιάδες πολίτες έλαβαν επιδοτήσεις που είτε δεν δικαιούνταν είτε υπερέβαιναν κατά πολύ τα πραγματικά τους δικαιώματα. Το γνώριζαν όσοι ήταν μέσα στον αγροτικό – κτηνοτροφικό χώρο, το γνώριζαν οι διοικήσεις, το γνώριζε -και το στήριζε- το πολιτικό σύστημα.
Η πιο χαρακτηριστική παραδοχή αυτής της διαχρονικής λειτουργίας του συστήματος που μπορώ να θυμηθώ «έρχεται» από το παρελθόν – και συγκεκριμένα από μία συνέντευξη του Θεόδωρου Πάγκαλου, με σαφή αναφορά, μεταξύ των άλλων, και στα «πανωγραψίματα» ελαιοπαραγωγών της Κρήτης. Όσα είχε πει ο Πάγκαλος μπροστά στην κάμερα, με αφοπλιστική ειλικρίνεια, δεν ήταν μια προκλητική δήλωση. Ήταν η ωμή περιγραφή της πραγματικότητας.
Συγκεκριμένα, ενθυμούμενος μία «συνέλευση» με αγρότες – μέλη του ΠΑΣΟΚ που προκλήθηκε στο Ηράκλειο μετά από δική του πρωτοβουλία, ο Πάγκαλος αποκάλυψε ότι τους είχε πει τα εξής: «Θέλω να μιλήσουμε μεταξύ κλεφτών… Έχετε δηλώσει τετραπλάσια παραγωγή απ’ ό,τι έχετε. Σας προτείνω να κλέψουμε την Κοινότητα με κάποια λογική. Να δηλώσουμε τη διπλή παραγωγή από αυτήν που έχετε. Όχι την τετραπλάσια. Διότι… έχει και όρια η απάτη».
Δείτε τη σχετική αναφορά Πάγκαλου στο βίντεο που ακολουθεί (μετά το 3’45”):
Το σημαντικό εδώ, προφανώς δεν είναι το ύφος. Είναι το περιεχόμενο, που περιγράφει ένα σύστημα το οποίο παγιώθηκε στο πέρασμα των δεκαετιών. Οργανωμένη πίεση, ανοχή, πολιτική κάλυψη και, τελικά, διανομή πόρων με κριτήρια άσχετα με την πραγματική παραγωγή.
Σε κάθε περίπτωση, το κρίσιμο δεν είναι η αναδρομή ούτε η αναζήτηση ιστορικών ενόχων για συμψηφισμό. Το κρίσιμο είναι να αναγνωριστεί το δομικό πρόβλημα: το πελατειακό κράτος.
Ένα κράτος που συγκροτήθηκε με λογικές «συναλλαγής». Ψήφοι έναντι εξυπηρετήσεων. Ρυθμίσεις έναντι πολιτικής στήριξης. Επιδοτήσεις όχι ως εργαλείο ανάπτυξης, αλλά ως μηχανισμός πολιτικής αναπαραγωγής.
Κι εδώ βρίσκεται μία ακόμη διάσταση, λιγότερο δημοφιλής: η κοινωνική συνευθύνη. Όχι συλλογική ενοχή, αλλά πραγματική συνευθύνη.
Διότι το σύστημα αυτό δεν επιβάλλεται μόνο «από πάνω». Τροφοδοτείται και «από κάτω» – χωρίς, ασφαλώς, να έχει την ίδια βαρύτητα η ευθύνη των δύο πλευρών. Από εκείνους που πηγαίνουν στα πολιτικά γραφεία με αιτήματα που γνωρίζουν ότι δεν είναι δίκαια. Από εκείνους που ζητούν «μια βοήθεια», «μια εξαίρεση», «μια διευκόλυνση», «μια παράλειψη». Από εκείνους που θεωρούν το ρουσφέτι δικαίωμα και όταν δεν το λάβουν αλλάζουν πολιτικό γραφείο ή ακόμη και πολιτική προτίμηση (κόμμα).
Συμπερασματικά, το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ είναι ο «καθρέφτης» της Ελλάδας που αρνείται να αλλάξει, γιατί έτσι έχει μάθει να λειτουργεί εδώ και διακόσια χρόνια. Μόνο που τώρα «σκοντάψαμε» στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, η οποία ιδρύθηκε το 2017 και τέθηκε σε λειτουργία την 1η Ιουνίου 2021.
Φωτογραφία αρχείου
Ακολουθήστε το HANIA.news στο Facebook και στο Twitter