Η εμπειρία της αεροπορικής μετακίνησης τη δεκαετία του 1990 αποτυπώνει μια διαφορετική φάση εξέλιξης του κλάδου κάτι γίνεται πιο σαφές όταν το δει κανείς μέσα από τα δεδομένα και όχι μόνο μέσα από τη νοσταλγία.
Δεν πρόκειται απλώς για μια πιο άνετη εποχή, αλλά και για μια περίοδο όπου το αεροπορικό ταξίδι ήταν λιγότερο προσβάσιμο για τον μέσο επιβάτη. Πρόκειται για μια περίοδο όπου οι αεροπορικές εταιρείες λειτουργούσαν με ένα διαφορετικό σύνολο περιορισμών και προτεραιοτήτων, σε ένα περιβάλλον όπου η πίεση (ρυθμιστική και μη) για μέγιστη αποδοτικότητα, συμμόρφωση, μείωση κόστους, κ.λπ. δεν είχε ακόμη φτάσει στα σημερινά επίπεδα.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της εποχής ήταν η εξυπηρέτηση εν πτήσει (service on-board). Τα πλήρη γεύματα αποτελούσαν τον κανόνα, ακόμη και σε πτήσεις μικρής και μεσαίας διάρκειας, ενώ η συνολική εμπειρία καμπίνας ήταν πιο πλούσια σε σύγκριση με σήμερα. Το φαγητό και το ποτό ήταν ενσωματωμένα στην τιμή του εισιτηρίου και όχι ξεχωριστή επιλογή.
Σήμερα, η εικόνα έχει διαφοροποιηθεί σημαντικά. Σε μεγάλο μέρος της αγοράς, το service on-board έχει περιοριστεί ή επανασχεδιαστεί, με πιο απλοποιημένες επιλογές και σαφή διαχωρισμό μεταξύ βασικού προϊόντος και πρόσθετων υπηρεσιών. Αυτό δεν αποτελεί υποβάθμιση με όρους αγοράς, αλλά αναπροσαρμογή του προϊόντος στο πλαίσιο ενός πιο ανταγωνιστικού και σχεδιασμένου με βάση την τιμή περιβάλλοντος.
Η εικόνα αυτή συνδέεται και με τη δομή της αγοράς εκείνης της περιόδου. Παρότι η απορρύθμιση της αεροπορικής αγοράς είχε ήδη ξεκινήσει από τη δεκαετία του 1980, οι επιπτώσεις της δεν είχαν ακόμη πλήρως αποτυπωθεί στο προϊόν. Οι αεροπορικές εταιρείες διατηρούσαν διαφορετικά μοντέλα εξυπηρέτησης, με χαρακτηριστικά παραδείγματα εταιρείες όπως η Lufthansa, η Air France ή και η Olympic Airways, οι οποίες επένδυαν συστηματικά στην ποιότητα της καμπίνας και στο onboard service ως στοιχείο διαφοροποίησης.
Σταδιακά, όμως, η ενίσχυση του ανταγωνισμού και η πλήρης εφαρμογή των πολιτικών απελευθέρωσης της αγοράς οδήγησαν σε μεγαλύτερη πίεση για μείωση κόστους και αύξηση αποδοτικότητας, κάτι που επηρέασε αναπόφευκτα και τη δομή του προϊόντος.
Την ίδια στιγμή, παρατηρείται μια ευρύτερη σύγκλιση των επιχειρησιακών μοντέλων. Πρακτικές που συνδέθηκαν αρχικά με τις αεροπορικές εταιρείες χαμηλού κόστους όπως η αυξημένη πυκνότητα θέσεων (περισσότερες θέσεις, λιγότερος ζωτικός χώρος για τον επιβάτη), η έμφαση στη δευτερογενή έσοδα και η τυποποίηση της εμπειρίας έχουν επηρεάσει συνολικά τον κλάδο. Ακόμη και παραδοσιακοί αερομεταφορείς υιοθετούν στοιχεία αυτού του μοντέλου, στο πλαίσιο της προσαρμογής στις συνθήκες της αγοράς. Δεν πρόκειται για ζήτημα κριτικής, αλλά για αποτέλεσμα της αυξανόμενης πίεσης κόστους και ανταγωνισμού που χαρακτηρίζει τον κλάδο.
Αυτή η γεφύρωση μεταξύ επιχειρηματικών μοντέλων αντανακλά την ανάγκη των αεροπορικών εταιρειών να διατηρήσουν βιώσιμα επιχειρησιακά μοντέλα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενου κόστους, έντονου ανταγωνισμού και υψηλών απαιτήσεων.
Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνεται και στα δεδομένα. Οι συντελεστές πληρότητας έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, αντανακλώντας μια πιο εντατική αξιοποίηση της διαθέσιμης χωρητικότητας. Παράλληλα, η δυναμική τιμολόγηση και η αξιοποίηση δεδομένων σε πραγματικό χρόνο επιτρέπουν πιο ακριβή προσαρμογή της προσφοράς στη ζήτηση.
Σε αυτό το πλαίσιο, η μετάβαση από το μοντέλο της δεκαετίας του 1990 στο σημερινό δεν αποτελεί απόκλιση, αλλά φυσική εξέλιξη ενός κλάδου που ωριμάζει και εντείνει τον ανταγωνισμό του.
Η διαφορά, επομένως, δεν βρίσκεται στο ποιο μοντέλο λειτουργίας είναι καλύτερο. Βρίσκεται στο πώς κάθε περίοδος αντανακλά τις συνθήκες της αγοράς και τις στρατηγικές επιλογές των αεροπορικών εταιρειών.
Αν η δεκαετία του 1990 χαρακτηρίστηκε από ένα πιο ενιαίο και πλούσιο προϊόν, η σημερινή εποχή χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη ευελιξία, διαφοροποίηση και αποδοτικότητα, στοιχεία που καθορίζουν πλέον τη λειτουργία του κλάδου σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η μετάβαση από τη δεκαετία του 1990 στο σήμερα δεν είναι παρά η αποτύπωση της ίδιας της εξέλιξης της αγοράς.
Η αεροπορική βιομηχανία πέρασε από ένα μοντέλο όπου το προϊόν ήταν ενιαίο και ενσωμάτωνε περισσότερες υπηρεσίες, σε ένα μοντέλο όπου το προϊόν διαμορφώνεται δυναμικά, με βάση τη ζήτηση, το κόστος και τον ανταγωνισμό.
Και αν στο παρελθόν η αξία εκφραζόταν κυρίως μέσα από την εμπειρία, σήμερα εκφράζεται μέσα από την αποδοτικότητα, την προσβασιμότητα και την κλίμακα.
Η δεκαετία του 1990, έτσι, δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά ένα διαφορετικό σημείο ισορροπίας ενός κλάδου που συνεχίζει να εξελίσσεται.
* Ο κ. Δημήτρης Ζοπουνίδης είναι MSc in Business Analytics and Data Science, υποψήφιος διδάκτορας, Data Science Laboratory, Πολυτεχνείο Κρήτης, ερευνητής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.), ιδρυτής, Παρατηρητήριο Αεροπορικού Κλάδου και Aviationlife.gr, αναλυτής Αεροπορικών Δεδομένων, SeaCrete Hotels
Ακολουθήστε το HANIA.news στο Facebook και στο Twitter