Χανιά | Το πραγματικό «ζουμί» της σύγκρουσης Ryanair – Fraport Greece

Η Ryanair αποδίδει την απόφασή της στο υψηλό κόστος χρήσης των ελληνικών αεροδρομίων και ειδικά των 14 περιφερειακών που διαχειρίζεται η Fraport Greece, επισημαίνοντας ότι οι συνολικές χρεώσεις είναι πλέον πάνω από 66% υψηλότερες σε σχέση με επίπεδα πριν από την πανδημία του κορωνοϊού.

Μάλιστα, η ιρλανδική εταιρεία υποστηρίζει ότι η μείωση του Τέλους Εκσυγχρονισμού και Ανάπτυξης Αεροδρομίων (ΤΕΑΑ ή «σπατόσημο» όπως το λέγαμε παλαιότερα) από 12 σε 3 ευρώ ανά επιβάτη, που αποφάσισε η κυβέρνηση και ισχύει από τον Νοέμβριο του 2024, δεν μεταφέρθηκε ποτέ ουσιαστικά στο τελικό κόστος των αεροπορικών εταιρειών και των επιβατών.

Η Fraport Greece απάντησε χαρακτηρίζοντας τις αιτιάσεις «αβάσιμες» και «προσχηματικές», αποφεύγοντας ωστόσο να μπει σε αναλυτική συζήτηση γύρω από τη δομή και την εξέλιξη των χρεώσεων.

Τι δείχνουν, όμως, τα ίδια τα στοιχεία;

Καταρχάς, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ένα κρίσιμο σημείο που συχνά χάνεται στη δημόσια συζήτηση: το ΤΕΑΑ, είτε ήταν 12 ευρώ είτε σήμερα 3 ευρώ, δεν παρέμενε στα κρατικά ταμεία. Οι αεροπορικές εταιρείες το εισπράττουν από τους επιβάτες και το αποδίδουν στο ελληνικό Δημόσιο, το οποίο στη συνέχεια το αποδίδει στη Fraport Greece, όπως προβλέπει η Σύμβαση Παραχώρησης των 14 περιφερειακών αεροδρομίων.

Αυτό, πρακτικά, σημαίνει ότι η μείωση του ΤΕΑΑ από 12 σε 3 ευρώ αποτέλεσε μείωση εσόδου για τη Fraport Greece.

Παράλληλα, σύμφωνα με πηγές της Fraport Greece, η ίδια σύμβαση δίνει στην εταιρεία τη δυνατότητα ετήσιας αύξησης των αεροναυτικών τελών συνολικά (ακολουθεί πίνακας, στο τέλος του άρθρου, με το ύψος των τελών σήμερα στο αεροδρόμιο «Δασκαλογιάννης»), σε ποσοστό που συνδέεται με τον πληθωρισμό και φτάνει το 90% του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της υπόθεσης.

Στην πρώτη περίοδο της παραχώρησης, από τον Απρίλιο του 2017 έως τον Μάρτιο του 2021, όταν τα έργα αναβάθμισης στα αεροδρόμια βρίσκονταν ακόμη σε εξέλιξη (στα Χανιά τα έργα επέκτασης και αναβάθμισης του αερολιμένα είχαν ολοκληρωθεί με ευρωπαϊκούς πόρους, όσο ακόμα το «Δασκαλογιάννης» ήταν υπό κρατικό έλεγχο), τα επιπλέον τέλη της Fraport Greece παρέμεναν σχετικά χαμηλά. Στα Χανιά, για παράδειγμα, το συνολικό κόστος ανά αναχωρούντα επιβάτη διαμορφωνόταν περίπου στα 14 ευρώ, καθώς το ΤΕΑΑ των 12 ευρώ συμπληρωνόταν κυρίως από το Τέλος Ασφαλείας και μικρές πρόσθετες χρεώσεις.

Μετά την ολοκλήρωση του βασικού κύκλου επενδύσεων, ενεργοποιήθηκε το νέο μοντέλο χρεώσεων της σύμβασης. Από το 2021 και μετά, τα Τέλη Επιβατών (Passenger Charges) αυξήθηκαν σημαντικά. Στα Χανιά, το βασικό κόστος ανά επιβάτη ανέβηκε περίπου στα 18 ευρώ το 2021 και παρέμεινε κοντά στα 17,5 – 18 ευρώ έως και το 2023.

Ανοίγω παρένθεση: Το βασικό κόστος τελών ανά επιβάτη περιλαμβάνει: [ΤΕΑΑ, Passenger Charge, Τέλος Ασφαλείας, Τέλος ΑμεΑ, χρέωση CUTE (Common Use Terminal Equipment), χρέωση BTRS (Baggage Tray Return System)]. Το συνολικό κόστος στην τιμή του εισιτηρίου προκύπτει όταν στο βασικό κόστος προστεθούν και τα υπόλοιπα αεροναυτικά τέλη (προσγείωσης, στάθμευσης, φωτισμού, υπηρεσίας πυροπροστασίας και διάσωσης κατά τον ανεφοδιασμό), τα οποία πληρώνουν οι αεροπορικές εταιρείες και επιμερίζονται ανά επιβάτη. Κλείνει η παρένθεση.

Η μεγάλη αλλαγή ήρθε τον Νοέμβριο του 2024. Η κυβέρνηση μείωσε το ΤΕΑΑ κατά 75%, από 12 σε 3 ευρώ ανά επιβάτη, θεωρητικά μειώνοντας σημαντικά το κόστος.

Την ίδια περίοδο, όμως, η Fraport Greece προχώρησε σε νέα αύξηση των Τελών Επιβατών. Στα Χανιά, τα Τέλη Επιβατών αυξήθηκαν στα 13,85 ευρώ το 2025 και στα 14,10 ευρώ το 2026, ενώ το Τέλος Ασφαλείας διαμορφώθηκε στα 2,80 ευρώ ανά επιβάτη.

Το αποτέλεσμα είναι ότι το βασικό κόστος ανά αναχωρούντα επιβάτη στα Χανιά όχι μόνο δεν μειώθηκε μετά τη μείωση του ΤΕΑΑ, αλλά αυξήθηκε: από περίπου 17,55 ευρώ το 2023 διαμορφώθηκε στα 20,55 ευρώ το 2025 και στα 20,70 ευρώ το 2026, συν τα υπόλοιπα αεροναυτικά τέλη, με βάση τα οποία προκύπτει το συνολικό κόστος στην τιμή του εισιτηρίου.

Αυτό φαίνεται ότι είναι ένα από τα βασικά σημεία σύγκρουσης ανάμεσα στη Ryanair και τη Fraport Greece: όχι απλώς η ύπαρξη υψηλών τελών, αλλά το γεγονός ότι η μείωση του ΤΕΑΑ αντισταθμίστηκε -και τελικά υπερκαλύφθηκε- από την αύξηση των ίδιων των χρεώσεων στα 14 περιφερειακά αεροδρόμια.

Βέβαια, η εικόνα δεν είναι απολύτως μονοδιάστατη. Η ίδια η Fraport Greece έχει αναγνωρίσει το πρόβλημα της χαμηλής χειμερινής ζήτησης και επιχειρεί -ανεπιτυχώς μέχρι στιγμής στην περίπτωση των Χανίων- να το αντιμετωπίσει μέσω ειδικών προγραμμάτων κινήτρων.

Συγκεκριμένα, ανανέωσε το διετές (2025 – 2026, 2026 – 2027) «Πρόγραμμα Κινήτρων Χειμερινής Περιόδου» προσφέροντας επιδότηση 10 ευρώ ανά αναχωρούντα επιβάτη κατά τους χειμερινούς μήνες, μόνο στις αεροπορικές εταιρείες που θα ανοίξουν νέα διεθνή δρομολόγια και θα τα διατηρήσουν σε ελάχιστη ετήσια διάρκεια λειτουργίας.

Τα κίνητρα αυτά, σύμφωνα με πηγές της Fraport Greece, αξιοποιούσε τα προηγούμενα χρόνια η Ryanair στη Θεσσαλονίκη, όχι όμως και σε άλλα περιφερειακά αεροδρόμια. Σημειώνεται, όπως αναφέρει η Fraport Greece στο σχετικό έγγραφό παροχής κινήτρων, ότι ως θερινή περίοδος νοείται η θερινή σεζόν της IATA, δηλαδή από την τελευταία Κυριακή του Μαρτίου έως το τελευταίο Σάββατο του Οκτωβρίου.

Την ίδια στιγμή, θα ήταν υπεραπλούστευση να υποστηρίξει κανείς ότι τα τέλη είναι ο μοναδικός παράγοντας που καθορίζει τις αποφάσεις μιας αεροπορικής εταιρείας χαμηλού κόστους (low cost). Αν ίσχυε αυτό, η Ryanair δεν θα επέστρεφε κάθε καλοκαίρι στα Χανιά, στη Θεσσαλονίκη και σε άλλους ελληνικούς προορισμούς. Η πραγματικότητα είναι ότι κατά την τουριστική αιχμή, όταν οι πληρότητες είναι εξαιρετικά υψηλές, ακόμη και ένα ακριβό μοντέλο χρεώσεων, όπως αυτό που εφαρμόζει η Fraport Greece, μπορεί να παραμένει εμπορικά βιώσιμο.

Ας ρίξουμε μια προσεκτική ματιά στις χρεώσεις των αεροναυτικών τελών των 14 περιφερειακών αεροδρομίων που διαχειρίζεται η Fraport Greece.

Ειδικότερα, στο αεροδρόμιο «Δασκαλογιάννης» των Χανίων, το τέλος προσγείωσης για αεροσκάφη άνω των 10 τόνων ανερχόταν το 2017 σε 2,12 ευρώ ανά τόνο MTOW (Μέγιστο Επιτρεπόμενο Βάρος Απογείωσης), μειώθηκε οριακά στα 2,02 ευρώ το 2018 και στη συνέχεια αυξήθηκε διαδοχικά στα 6,98 ευρώ το 2021, στα 7,41 ευρώ το 2022, στα 8,42 ευρώ το 2025 και πλέον στα 8,57 ευρώ από την 1η Απριλίου 2026, δηλαδή έχει υπερτετραπλασιαστεί σε σχέση με την έναρξη της παραχώρησης.

Αντίστοιχα, τα τέλη φωτισμού για αεροσκάφη άνω των 10 τόνων αυξήθηκαν από 30,76 ευρώ ανά κίνηση το 2017 σε 36,21 ευρώ το 2021, σε 38,43 ευρώ το 2022, σε 43,66 ευρώ το 2025 και πλέον σε 44,44 ευρώ από τον Απρίλιο του 2026.

Αντίθετα, τα τέλη στάθμευσης διατηρήθηκαν ουσιαστικά αμετάβλητα από το 2018 και μετά, με τη βασική διαφοροποίηση να αφορά την καθιέρωση διαφορετικής χειμερινής και θερινής τιμολόγησης, όπου κατά τους θερινούς μήνες οι χρεώσεις αυξάνονται σημαντικά για στάθμευση άνω των 24 ωρών.

Τι προκύπτει απ’ όλα τα παραπάνω;

Ότι η σύγκρουση ανάμεσα στη Ryanair και τη Fraport Greece δεν είναι απλώς μία ακόμη διαμάχη ανάμεσα σε μια αεροπορική εταιρεία χαμηλού κόστους (low cost) κι έναν διαχειριστή αεροδρομίων. Στην πραγματικότητα, αποκαλύπτει ένα πολύ βαθύτερο ζήτημα, που δεν είναι άλλο από το κατά πόσο το μοντέλο χρεώσεων στα ελληνικά αεροδρόμια μπορεί να στηρίξει βιώσιμη χειμερινή συνδεσιμότητα και φθηνά εισιτήρια εκτός τουριστικής αιχμής. 

Η Ryanair υποστηρίζει ότι το σημερινό επίπεδο των συνολικών χρεώσεων είναι απαγορευτικό για την ανάπτυξη χειμερινών δρομολογίων.

Από την άλλη πλευρά, η Fraport Greece υποστηρίζει ότι οι αυξήσεις αυτές προβλέπονται από τη Σύμβαση Παραχώρησης και συνδέονται τόσο με τις επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν στα αεροδρόμια όσο και με τον μηχανισμό αναπροσαρμογής βάσει πληθωρισμού, ενώ επισημαίνει ότι η ίδια παρέχει συγκεκριμένο πρόγραμμα κινήτρων για τη χειμερινή περίοδο, υποστηρίζοντας, εμμέσως πλην σαφώς, ότι το πρόβλημα αφορά τους προορισμούς (μεταξύ αυτών και τα Χανιά) που δεν είναι αρκούντως ελκυστικοί τον χειμώνα – και όχι την ίδια και την τιμολογιακή της πολιτική.

Διαβάστε ακόμη: Τα Χανιά ως χειμερινός τουριστικός προορισμός – Ο αντίλογος

Σε κάθε περίπτωση, όσο αυτά είναι τα δεδομένα, με το ελληνικό Δημόσιο παρατηρητή και τους τοπικούς φορείς να μην αναλαμβάνουν τολμηρές πρωτοβουλίες, η συνδεσιμότητα τους μήνες μη αιχμής θα παραμένει ζητούμενο. Και μαζί θα παραμένουν ζητούμενα ο ανταγωνισμός στις γραμμές εσωτερικού και τα φθηνότερα εισιτήρια, ιδιαίτερα σε νησιωτικές περιοχές όπως η Κρήτη, όπου η αεροπορική πρόσβαση αποτελεί ζήτημα οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, σχεδόν υπαρξιακό.

Διαβάστε ακόμη: Αεροδρόμιο Χανίων | Γερμανική εμμονή, ιρλανδική επιθετικότητα και ελληνική απραξία