Υπάρχει μια στιγμή σε κάθε μεγάλη διοργάνωση που καταλαβαίνεις ότι αυτό που συμβαίνει μπροστά σου έχει ξεπεράσει εδώ και καιρό τα όρια για τα οποία αρχικά σχεδιάστηκε.
Στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων, που και φέτος συνδιοργανώνουν, για πέμπτη συνεχή χρονιά, ο Δήμος Χανίων και η Περιφέρεια Κρήτης στους φιλόξενους χώρους του θεάτρου «Μίκης Θεοδωράκης» και του Κέντρου Αρχιτεκτονικής Μεσογείου (Μεγάλο Αρσενάλι), στο Ενετικό Λιμάνι, αυτή η στιγμή επαναλαμβάνεται -από τις 22 Ιουνίου- σχεδόν κάθε μέρα: όταν βλέπεις ανθρώπους κάθε ηλικίας να περιμένουν για να μπουν σε μια αίθουσα συζήτησης, όταν διαπιστώνεις ότι οι θέσεις δεν επαρκούν, όταν ακούς το κοινό να παραμένει για ώρες σε μια συζήτηση για τη λογοτεχνία, την ιστορία, την πολιτική, τον πόλεμο, την τεχνητή νοημοσύνη ή το μέλλον της δημοκρατίας.
Τότε αντιλαμβάνεσαι ότι το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων δεν είναι απλώς ένα επιτυχημένο πολιτιστικό γεγονός. Είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο.
Σε μια χώρα όπου συχνά υποτιμούμε τη δύναμη των ιδεών και θεωρούμε δεδομένη την πολιτιστική περιφέρεια, το γεγονός ότι μια πόλη όπως τα Χανιά καταφέρνει να φιλοξενεί έναν τόσο ζωντανό, πολυφωνικό και διεθνή διάλογο δεν είναι καθόλου αυτονόητο. Ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο επίτευγμα του Φεστιβάλ: ότι δεν προσπαθεί να μιμηθεί κάτι άλλο, ούτε να αντιγράψει κάποιο ξένο πρότυπο. Έχει δημιουργήσει τη δική του ταυτότητα.
Αυτό που συμβαίνει στα Χανιά -και φέτος- τις ημέρες του Φεστιβάλ, που ολοκληρώνεται σήμερα, Κυριακή, δεν αφορά μόνο τους ανθρώπους του βιβλίου. Αφορά όλους όσοι εξακολουθούν να πιστεύουν ότι οι κοινωνίες χρειάζονται χώρους συνάντησης, διαλόγου και σκέψης. Χώρους όπου οι άνθρωποι μπορούν να ακούσουν, να διαφωνήσουν, να προβληματιστούν και, κυρίως, να βρεθούν ο ένας απέναντι στον άλλον ως πραγματικά πρόσωπα και όχι ως ψηφιακές ταυτότητες.
Αυτή είναι και η βαθύτερη αξία του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων στη σημερινή εποχή: ότι υπερασπίζεται το face to face απέναντι στην κυριαρχία του facebook (στις μεγαλύτερες ηλικίες) και των υπολοίπων μέσων κοινωνικής δικτύωσης (στις νεότερες ηλικίες).
Ζούμε σε μια περίοδο όπου επικοινωνούμε διαρκώς, αλλά συζητούμε όλο και λιγότερο. Όπου εκφράζουμε ισχυρές γνώμες συνεχώς (όλα τα… ξέρουμε και δεν σηκώνουμε μύγα στο σπαθί μας!), αλλά ακούμε όλο και πιο σπάνια. Όπου η ταχύτητα έχει αρχίσει να υποκαθιστά τη σκέψη και η βεβαιότητα να αντικαθιστά την περιέργεια. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η εικόνα εκατοντάδων ανθρώπων που επιλέγουν να αφιερώσουν δύο ώρες από τον χρόνο τους για να παρακολουθήσουν μια συζήτηση για τη λογοτεχνία, την ιστορία ή τη δημοκρατία αποκτά μια σχεδόν συμβολική δύναμη.
Το βιβλίο, άλλωστε, δεν είναι απλώς ένα πολιτιστικό προϊόν. Είναι ένας τρόπος να κατανοούμε τον κόσμο. Και το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων έχει καταφέρει κάτι εξαιρετικά δύσκολο: να μετατρέψει το βιβλίο από ατομική εμπειρία ανάγνωσης σε συλλογική εμπειρία διαλόγου.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι περισσότερες εκδηλώσεις συγκεντρώνουν τόσο μεγάλο ενδιαφέρον. Η συμμετοχή του κοινού δεν είναι αποτέλεσμα μόνο των σημαντικών προσκεκλημένων και της καλής οργάνωσης. Είναι κυρίως έκφραση μιας βαθύτερης κοινωνικής ανάγκης. Οι άνθρωποι εξακολουθούν, ευτυχώς, να αναζητούν χώρους όπου μπορούν να σκεφτούν μαζί με άλλους ανθρώπους. Αναζητούν την εμπειρία της κοινότητας, όχι ως σύνθημα, αλλά ως πραγματικότητα. Και αυτό ακριβώς προσφέρει το Φεστιβάλ Βιβλίου.
Για τα Χανιά, η σημασία του είναι ακόμη μεγαλύτερη. Γιατί επιτρέπει στην πόλη να παρουσιάσει μια διαφορετική εκδοχή του εαυτού της. Όχι μόνο να αυτοσυστηθεί ως ένας από τους σημαντικότερους τουριστικούς προορισμούς της Μεσογείου, αλλά και ως ένας τόπος παραγωγής πολιτισμού, ιδεών και δημόσιου διαλόγου.
Σε μια εποχή που πολλές πόλεις αγωνίζονται, συχνά υπό δύσκολες συνθήκες, να αποκτήσουν ταυτότητα, τα Χανιά καταφέρνουν, μέσα από το Φεστιβάλ Βιβλίου, να αναδείξουν μια πλευρά της πολυσύνθετης προσωπικότητάς τους, που συχνά μένει στη σκιά της τουριστικής τους εικόνας.
Το Φεστιβάλ δημιουργεί επίσης ένα διαφορετικό είδος εξωστρέφειας. Μια εξωστρέφεια που δεν μετριέται μόνο σε αφίξεις, διανυκτερεύσεις ή οικονομικούς δείκτες, αλλά σε κύρος, σε επιρροή, σε πολιτιστικό αποτύπωμα. Φέρνει στα Χανιά συγγραφείς, διανοούμενους, πανεπιστημιακούς, δημοσιογράφους, μεταφραστές, αναγνώστες από διαφορετικές χώρες και διαφορετικές κουλτούρες και τους καλεί να συνομιλήσουν όχι για τα Χανιά, αλλά από τα Χανιά προς τον κόσμο.
Αυτό είναι που δίνει στη διοργάνωση μια διάσταση που ξεπερνά την Κρήτη και, σε αρκετές περιπτώσεις, ακόμη και τα ελληνικά δεδομένα – και μας υπενθυμίζει ότι μπορούμε να σκεφθούμε πέρα από τα στενά όρια του τόπου μας.
Δεν είναι εύκολο να δημιουργήσεις έναν θεσμό. Είναι ακόμη δυσκολότερο να δημιουργήσεις έναν θεσμό που να διατηρεί την ποιότητά του, να εξελίσσεται και να αποκτά διεθνή αναγνώριση χωρίς να χάνει τον χαρακτήρα του. Το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων δείχνει ότι αυτό είναι εφικτό, στέλνοντας ένα ισχυρό μήνυμα: ότι σε μια εποχή θορύβου, ταχύτητας και επιφανειακής επικοινωνίας, εξακολουθεί να υπάρχει χώρος για τη σκέψη. Ότι οι άνθρωποι εξακολουθούν να θέλουν να συναντιούνται. Ότι το βιβλίο εξακολουθεί να έχει τη δύναμη να φέρνει κοντά ανθρώπους που διαφορετικά δεν θα συναντιούνταν ποτέ. Και αυτά από μόνα τους είναι πραγματικά καλές, αισιόδοξες «ειδήσεις».
Φωτογραφίες: Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων
Ακολουθήστε το HANIA.news στο Facebook και στο Twitter