Ένα κλιματικό αρχείο κρυμμένο στους σκελετούς κοραλλιών των Γκαλαπάγκος επέτρεψε σε διεθνή ομάδα επιστημόνων να εξετάσει την εξέλιξη του Ελ Νίνιο σε βάθος περίπου 1.000 ετών. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι διακυμάνσεις της θερμοκρασίας στον ανατολικό τροπικό Ειρηνικό, οι οποίες συνδέονται με το φαινόμενο Ελ Νίνιο – Νότια Ταλάντωση (ENSO), έχουν ενισχυθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η μεταβλητότητα του ENSO κατά τα τελευταία 40 χρόνια ήταν κατά 36,5% μεγαλύτερη σε σχέση με την προβιομηχανική περίοδο και κατά 16,2% μεγαλύτερη σε σύγκριση με την περίοδο 1850 – 1981. Πρόκειται για επίπεδο που δεν εμφανίζεται σε κανένα άλλο τμήμα του κοραλλιογενούς αρχείου της τελευταίας χιλιετίας.
Η έρευνα, με επικεφαλής την παλαιοκλιματολόγο Τζούλια Κόουλ του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν, δημοσιεύθηκε στις 27 Αυγούστου 2026 στο περιοδικό Science, με τίτλο «Recent strengthening of eastern Pacific ENSO in the last millennium paleorecord».
Χίλια χρόνια κλιματικής ιστορίας μέσα στα κοράλλια
Οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα από 13 σύγχρονα και αρχαία κοράλλια σε πέντε νησιά των Γκαλαπάγκος, δημιουργώντας συνολικά 28 χρονοσειρές. Ανάμεσά τους βρίσκονταν ζωντανές αποικίες, αλλά και αρχαίοι κοραλλιογενείς όγκοι που διατηρούσαν πληροφορίες για τη θερμοκρασία της θάλασσας εκατοντάδες χρόνια πριν από την έναρξη των συστηματικών μετεωρολογικών παρατηρήσεων.
Καθώς αναπτύσσονται, τα κοράλλια σχηματίζουν διαδοχικά στρώματα ανθρακικού ασβεστίου. Η χημική σύσταση κάθε στρώματος επηρεάζεται από τις συνθήκες του θαλασσινού νερού την εποχή κατά την οποία δημιουργήθηκε.
Οι επιστήμονες μέτρησαν ειδικότερα:
- την αναλογία στροντίου προς ασβέστιο,
- τις αναλογίες των ισοτόπων του οξυγόνου.
Οι δύο αυτοί χημικοί δείκτες χρησιμοποιήθηκαν για την ανασύσταση των παλαιότερων θερμοκρασιών στην επιφάνεια της θάλασσας. Τα δείγματα εξετάστηκαν ανά χιλιοστό, επιτρέποντας στους ερευνητές να καταγράψουν ακόμη και βραχυχρόνιες διακυμάνσεις.
Οι τρεις περίοδοι που συγκρίθηκαν
Για να διαπιστωθεί πώς μεταβλήθηκε η ένταση του ENSO, το κοραλλιογενές αρχείο χωρίστηκε σε τρεις περιόδους:
- την προβιομηχανική περίοδο, από το 1000 έως το 1850,
- την περίοδο 1850 – 1981,
- τη σύγχρονη περίοδο, από το 1984 και μετά.
Κατά την προβιομηχανική περίοδο η μεταβλητότητα της θερμοκρασίας στον ανατολικό Ειρηνικό παρέμενε σχετικά χαμηλή και σταθερή. Η αύξησή της άρχισε να γίνεται αισθητή μετά τα μέσα του 19ου αιώνα και επιταχύνθηκε τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες.
Το ποσοστό του 36,5% δεν σημαίνει ότι κάθε μεμονωμένο επεισόδιο Ελ Νίνιο είναι κατά 36,5% ισχυρότερο. Αφορά την αύξηση της μεταβλητότητας της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας που συνδέεται με το ENSO στον ανατολικό τροπικό Ειρηνικό. Η διάκριση είναι ουσιώδης, καθώς το ENSO περιλαμβάνει τόσο τη θερμή φάση του Ελ Νίνιο όσο και την ψυχρή φάση της Λα Νίνια.
Τι έδειξαν τα κλιματικά μοντέλα
Η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε επίσης 12 κλιματικά μοντέλα που αναπαριστούν τις συνθήκες της τελευταίας χιλιετίας. Στις προσομοιώσεις περιλαμβάνονταν φυσικοί παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν το κλίμα, όπως οι ηφαιστειακές εκρήξεις, οι μεταβολές της ηλιακής δραστηριότητας και η εσωτερική μεταβλητότητα του κλιματικού συστήματος.
Οι προσομοιώσεις δεν παρήγαγαν μεταβολή αντίστοιχου μεγέθους με εκείνη που καταγράφηκε στα κοράλλια. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η πρόσφατη αύξηση υπερβαίνει σημαντικά το εύρος των διακυμάνσεων που θα αναμένονταν μόνο από φυσικούς παράγοντες.
Παράλληλα, η ενίσχυση του ENSO στο κοραλλιογενές αρχείο εξελίσσεται χρονικά μαζί με την άνοδο της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη. Το αποτέλεσμα συμφωνεί με προηγούμενες έρευνες και κλιματικές προσομοιώσεις που υποδεικνύουν ότι η υπερθέρμανση μπορεί να αυξήσει τη μεταβλητότητα του ENSO, ιδιαίτερα στον ανατολικό Ειρηνικό.
Ισχυρή ένδειξη, όχι οριστική απόδοση αιτίου
Η μελέτη προσφέρει ισχυρές ενδείξεις ότι η πρόσφατη ενίσχυση του ENSO δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από τη φυσική κλιματική μεταβλητότητα. Δεν αποτελεί, ωστόσο, ολοκληρωμένη μελέτη αιτιώδους απόδοσης, η οποία θα μπορούσε από μόνη της να αποδώσει συγκεκριμένο ποσοστό της μεταβολής αποκλειστικά στις ανθρωπογενείς εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το μέγεθος της αύξησης δεν αναπαράχθηκε από τα κλιματικά μοντέλα που εξέτασαν. Αυτό δημιουργεί και ένα πρόσθετο επιστημονικό ερώτημα: εάν τα σημερινά μοντέλα υποεκτιμούν τον βαθμό στον οποίο το ENSO ανταποκρίνεται στην άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας.
Σύμφωνα με την Τζούλια Κόουλ, στο αρχείο της τελευταίας χιλιετίας δεν εντοπίζεται άλλη περίοδος με Ελ Νίνιο αντίστοιχης έντασης με τα πρόσφατα επεισόδια. Η ίδια σημειώνει ότι οι ισχυρές εκδηλώσεις των τελευταίων 40 ετών δεν μπορούν να θεωρηθούν φυσιολογικές μέσα στο ιστορικό πλαίσιο που προσφέρουν τα κοράλλια.
Γιατί έχει σημασία η ενίσχυση του Ελ Νίνιο
Το Ελ Νίνιο αποτελεί τη θερμή φάση του ENSO και εμφανίζεται συνήθως ανά δύο έως επτά χρόνια. Προκαλεί αύξηση της θερμοκρασίας των επιφανειακών υδάτων στον κεντρικό και ανατολικό τροπικό Ειρηνικό, μεταβάλλοντας την ατμοσφαιρική κυκλοφορία και τις βροχοπτώσεις σε μεγάλη έκταση του πλανήτη.
Ένα ισχυρότερο ENSO δεν μεταφράζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις περιοχές. Μπορεί, όμως, να αυξήσει την πιθανότητα ή την ένταση ακραίων φαινομένων, όπως ξηρασίες, πλημμύρες, δασικές πυρκαγιές και διαταραχές στην αγροτική παραγωγή. Οι ακριβείς επιπτώσεις εξαρτώνται κάθε φορά από την ένταση, τη διάρκεια και τη γεωγραφική μορφή του επεισοδίου, καθώς και από άλλους παράγοντες της παγκόσμιας ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας.
Η αξία της νέας έρευνας βρίσκεται κυρίως στη διεύρυνση του χρονικού ορίζοντα. Οι άμεσες και συστηματικές μετρήσεις στον τροπικό Ειρηνικό καλύπτουν μόνο λίγες δεκαετίες, χρονικό διάστημα ανεπαρκές για να αποτυπωθεί ολόκληρο το εύρος της φυσικής συμπεριφοράς του ENSO. Τα κοράλλια παρέχουν πλέον ένα μέτρο σύγκρισης περίπου 1.000 ετών και δείχνουν ότι η πρόσφατη μεταβολή ξεπερνά όσα είχαν καταγραφεί κατά την προβιομηχανική εποχή.
Πηγές: Η επιστημονική μελέτη Julia E. Cole και συνεργατών στο Science και η επίσημη παρουσίαση των αποτελεσμάτων από το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν.
Ακολουθήστε το HANIA.news στο Facebook και στο Twitter